რა სარგებელი შეიძლება მოუტანოს საქართველოს ყოვლისმომცველი სპეციალური ეკონომიკური ზონების მოდელმა - ბლოგი

საქართველოს თავისუფალმა ინდუსტრიულმა ზონებმა ჯერ კიდევ ვერ უზრუნველყვეს ქვეყნის ეკონომიკისთვის საჭირო ტრანსფორმაცია. ინტეგრირებული, ცირკულარული სპეციალური ეკონომიკური ზონების ახალი თაობა კი ქმნის უკეთეს შესაძლებლობას უფრო მაღალი დამატებული ღირებულების მისაღწევად. ამის შესახებ აზიის განვითარების ბანკის (ADB) სექტორების დეპარტამენტის ურბანული განვითარების მთავარი სპეციალისტის მარია პია ანკორას მიერ საქართველოს შესახებ მომზადებულ ბლოგშია აღნიშნული.

ავტორი აღნიშნავს, რომ ქვეყანას ახლა სჭირდება უფრო დივერსიფიცირებული და მაღალი დამატებული ღირებულების ეკონომიკური საქმიანობა, რომელიც გაუძლებს რეგიონულ შოკებსა და გამკაცრებულ გარემოსდაცვით სტანდარტებს. მარია პია ანკორა ერთ-ერთ ასეთ გზად განიხილავს ინდუსტრიული განვითარების ახლებურად გააზრებას ყოვლისმომცველი სპეციალური ეკონომიკური ზონების (CSEZ-ების) მეშვეობით, რომლებიც დაფუძნებული იქნება ცირკულარული ეკონომიკის პრინციპებზე — ეს არის ისეთი სისტემები, რომლებიც ნარჩენების რაოდენობას ამცირებს მასალების ხელახალი გამოყენების, შეკეთებისა და გადამუშავების გზით, ტრადიციული „აიღე–აწარმოე–გადააგდე“ მოდელის ნაცვლად. ასეთ ზონებს შეუძლია საქართველოს დაეხმაროს სამრეწველო შესაძლებლობების გაძლიერებაში, მწვანე ინვესტიციების მოზიდვასა და რეგიონულ და გლობალურ ღირებულების ჯაჭვებში საკუთარი როლის გაძლიერებაში.

"საქართველოს მდებარეობამ ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტის - „შუა დერეფნის“ - გასწვრივ, რომელიც აღმოსავლეთ და ცენტრალურ აზიას ევროპასთან აკავშირებს, ახალი მნიშვნელობა შეიძინა იმ ფონზე, როდესაც კომპანიები მიწოდების ჯაჭვების დივერსიფიკაციას ახორციელებენ. კასპიის ზღვის გავლით მზარდი ვაჭრობა აძლიერებს საქართველოს როლს, როგორც ლოგისტიკური ჰაბის, და ქმნის შესაძლებლობებს სასაწყობო და გადამმუშავებელი საქმიანობის განვითარებისთვის. თუმცა, სამრეწველო სექტორი კვლავ შედარებით მცირე მასშტაბისაა, ხოლო ექსპორტი კვლავ ძირითადად დაბალი დამატებული ღირებულების მქონე პროდუქტებზეა დამოკიდებული, როგორიცაა ავტომობილის სათადარიგო ნაწილები, ლითონები და მინერალები. მთავარი გამოწვევაა, სატრანზიტო ნაკადები გადაიქცეს ადგილობრივად შექმნილ, უფრო მაღალი დამატებული ღირებულების მქონე წარმოებად და მომსახურებად, ნაცვლად იმისა, რომ ქვეყანა ძირითადად სხვა ქვეყნების საქონლის გადაადგილების მარშრუტად დარჩეს",- აღნიშნულია ბლოგში.

მარია პია ანკორა ყურადღებას ამახვილებს არსებული თავისუფალი ინდუსტრიული ზონების სისუსტეებზე და საქართველოსთვის CSEZ-ის მოდელის უპირატესობაზე. ის აღნიშნავს, რომ საქართველოს თავისუფალი ინდუსტრიული ზონები ხშირად იზოლირებულად მუშაობენ და სუსტი კავშირები აქვთ ადგილობრივ ბიზნესთან, ცოდნის ქსელებთან და ინფრასტრუქტურასთან. ამის ალტერნატივაა ყოვლისმომცველი სპეციალური ეკონომიკური ზონები (CSEZ) - ინტეგრირებული ეკოსისტემები, სადაც ერთიანდება წარმოება, ლოგისტიკა, კვლევა, მომსახურება და საცხოვრებელი ინფრასტრუქტურა. ასეთი მოდელი ხელს შეუწყობს უფრო მაღალი დამატებული ღირებულების წარმოებას, ინოვაციებს, ექსპორტის დივერსიფიკაციას და საქართველოს გაძლიერებას, როგორც რეგიონული ლოგისტიკური ცენტრის.

"ქვეყანას უკვე გააჩნია გარკვეული საფუძველი: თავისუფალი ინდუსტრიული ზონები და ლოგისტიკური აქტივები თბილისში, ქუთაისსა და ფოთში. თბილისს შეუძლია ფოკუსირება მოახდინოს მწვანე ლოგისტიკაზე, ბიზნესმომსახურებებსა და ციფრულ პლატფორმებზე, რომლებიც ხელს შეუწყობს რესურსების ეფექტიან გამოყენებასა და კავშირების გაუმჯობესებას. ქუთაისი შეიძლება იქცეს ცირკულარული წარმოების ცენტრად, სადაც გაერთიანდება განახლებადი ენერგიის გამოყენება და კვლევითი შესაძლებლობები. ფოთს კი, როგორც პორტზე დაფუძნებულ ქალაქს, შეუძლია სპეციალიზაცია ნარჩენების გადამუშავებაში, რესურსების აღდგენასა და საზღვაო ვაჭრობასთან დაკავშირებულ ცირკულარულ ლოგისტიკაში.

ამ სივრცეების ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად განვითარების ნაცვლად, ეროვნულმა ჩარჩომ შეიძლება დააკავშიროს ისინი, დააწესოს საერთო სტანდარტები და შექმნას ურთიერთგაძლიერების შესაძლებლობები",- წერს ავტორი და დასძენს, რომ ამ ხედვის პრაქტიკაში განხორციელება მოითხოვს კოორდინირებულ პოლიტიკას და მიზნობრივ ინვესტიციებს.