საქართველოს წინააღმდეგ $1.7 მილიარდის საარბიტრაჟო დავებია წარმოებაში - აუდიტის მოხსენება

საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლოში მიმდინარე დავები ფისკალური რისკების მნიშვნელოვან წყაროდ რჩება. ამის შესახებ სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მოხსენებაშია აღნიშნული, რომელიც საქართველოს 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულებაზე მთავრობის ანგარიშს ეხება.

იუსტიციის სამინისტროს ინფორმაციით, 2025 წელს წარმოებაში არსებული იმ დავებიდან, სადაც სახელმწიფო მოპასუხეს წარმოადგენდა, სადავო თანხის ჯამური პოტენციური მაქსიმალური ოდენობა დაახლოებით 1.7 მლრდ აშშ დოლარი იყო.

სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის შეფასებით, „საქართველოს 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის წლიური შესრულების შესახებ“ მთავრობის ანგარიში მომზადებულია მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით და უტყუარად ასახავს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ წარმოდგენილ ინფორმაციას.

ამასთან, აუდიტის მოხსენებაში ხაზგასმულია შემდეგი სისტემური ხასიათის საკითხები, რომელთა გათვალისწინება მიზანშეწონილია ბიუჯეტის დაგეგმვის/შესრულების პროცესის სრულყოფისა და სახელმწიფო სექტორის ფინანსური მართვის სისტემის ფუნქციონირების გასაუმჯობესებლად:

• უკანასკნელ წლებში, ეკონომიკური ზრდის საპროგნოზო და ფაქტობრივი მაჩვენებლები მნიშვნელოვანი განსხვავებებით ხასიათდება. აღნიშნული, თავის მხრივ, ბიუჯეტის შემოსავლების საპროგნოზო მაჩვენებლის ფორმირებაზე ახდენს გავლენას, რაც საბიუჯეტო რესურსების ოპტიმალური დაგეგმვისა და განაწილების თვალსაზრისით, შემაფერხებელ გარემოებას შეიძლება წარმოადგენდეს; • 2025 წელს სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში განხორციელებული ცვლილებით არ განახლებულა კანონზე თანდართული „ფისკალური რისკების ანალიზისა“ და „მაკროეკონომიკური სცენარების ანალიზის“ დოკუმენტები. შესაბამისად, 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშს თან ერთვის ინფორმაცია ბიუჯეტის თავდაპირველ კანონში წარმოდგენილი მაკროეკონომიკური რისკების რეალიზების მდგომარეობის შესახებ, თუმცა მათ საპასუხოდ განხორციელებული ფისკალური პოლიტიკის პასუხების შესახებ ინფორმაცია წარმოდგენილი არ არის; • ქვეყნის წინაშე არსებული ფისკალური რისკების ერთ-ერთ ძირითად წყაროს სახელმწიფო საწარმოები წარმოადგენს, რაც დაკავშირებულია მათ უარყოფით ფინანსურ შედეგებთან; • ფისკალური რისკების მნიშვნელოვან წყაროდ რჩება საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლოში მიმდინარე დავები. 2025 წლის მდგომარეობით, აღნიშნული დავების ფარგლებში სადავო თანხის პოტენციურმა მაქსიმალურმა ოდენობამ 1.7 მლრდ აშშ დოლარი შეადგინა; • მნიშვნელოვანი ფისკალური რისკები იჩენს თავს ქვეყანაში მოქმედ დეპოზიტების დაზღვევის სისტემაში. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილია, „ფისკალური რისკების ანალიზის“ დოკუმენტში წარმოდგენილი იქნეს ინფორმაცია დეპოზიტების დაზღვევის სისტემიდან მომდინარე პოტენციური რისკების შესახებ; • პირობითი ვალდებულებების სრულფასოვნად იდენტიფიცირებასა და საჯარო ფინანსების მართვის პროცესში ინტეგრირებას გრძელვადიან პერიოდში ფისკალური მდგრადობის შენარჩუნებისთვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია. ამის მიუხედავად, საჯარო ფინანსების სტატისტიკის წარმოების მიზნებისათვის არსებული კანონმდებლობით პირობითი ვალდებულებების ცნება განმარტებული არ არის. შესაბამისად, საბიუჯეტო დოკუმენტებში სრულყოფილად არ ხდება პირობითი ვალდებულებების მოცულობის გაანგარიშება და წარმოდგენა; • 2025 წელს ბიუჯეტის დეფიციტისა და ვალის წესის მაჩვენებლები, გასული წლის მსგავსად, კანონმდებლობით დაწესებული ლიმიტების ფარგლებშია მოქცეული. კერძოდ, ვალის წესის მაჩვენებელი 34.4%-ს გაუტოლდა (ლიმიტი - 60%), ხოლო ერთიანი ბიუჯეტის დეფიციტმა 0.3% (333 მლნ ლარი) შეადგინა (ლიმიტი - 3%), რაც გეგმაზე 2.2 მლრდ ლარით ნაკლებია. აღნიშნული ძირითადად გამოწვეულია არაფინანსური აქტივების ცვლილების მაჩვენებლის გეგმიდან 1.2 მლრდ ლარით ჩამორჩენით, კერძოდ, სამთავრობო სექტორს მიკუთვნებული სახელმწიფო საწარმოებისთვის გადარიცხული თანხების არსებითი ნაწილის აუთვისებლობით ფისკალური წლის დასრულებამდე (ნაშთის ზრდა). ერთიანი ბიუჯეტის დეფიციტის მაჩვენებლის გეგმიდან არსებითი გადახრის მიუხედავად, შესრულების ანგარიში არ მოიცავს განმარტებას აღნიშნულის გამომწვევი მიზეზების შესახებ; • სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონი არ მოიცავს ინფორმაციას სამთავრობო სექტორს მიკუთვნებული სახელმწიფო საწარმოების გეგმური ფინანსური მაჩვენებლების შესახებ, რაც საბიუჯეტო კოდექსის მოთხოვნაა. აღნიშნული განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ სამთავრობო სექტორის საწარმოები ერთიანი ბიუჯეტის შემადგენელი კომპონენტები არიან და შესაბამისად, მონაწილეობენ „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით განსაზღვრული ორივე ფისკალური წესის (ერთიანი ბიუჯეტის დეფიციტი და ვალის წესი) ფორმირებაში; • ასევე საყურადღებოა, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში არ ხდება ინფორმაციის წარმოდგენა საწარმოების მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული დაფინანსების მოცულობის, მისი მიზნობრიობისა და შესაბამისად, მიღწეული შედეგების შესახებ; • მოქმედი კანონმდებლობით, სახელმწიფო საწარმოებს ეძლევათ მოქნილობა ფისკალური წლის ბოლოს თავიანთ განკარგვაში დაიტოვონ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიღებული აუთვისებელი რესურსი, რაც ერთის მხრივ, გავლენას ახდენს სხვადასხვა ფისკალური პარამეტრის რეალური ოდენობის გაანგარიშებაზე, ხოლო მეორე მხრივ, შეიცავს რისკებს სახელმწიფო საწარმოებისათვის გამოყოფილი დაფინანსების რეალური საჭიროებების შესახებ; • მიზანშეწონილია, შემუშავდეს სახელმწიფო საწარმოების ფინანსური მხარდაჭერის კრიტერიუმები/პირობები, რის საფუძველზეც ბიუჯეტის დაგეგმვის ეტაპზევე განისაზღვრება საბიუჯეტო ასიგნებებიდან საწარმოებისათვის გამოსაყოფი თანხების მოცულობა. აღნიშნული, ერთი მხრივ, ხელს შეუწყობს დაფინანსების გამჭვირვალობას, ხოლო მეორე მხრივ, გაზრდის სახელმწიფო საწარმოების ანგარიშვალდებულების ხარისხს; • ასევე, მიზანშეწონილია, ფინანსთა სამინისტრომ შეიმუშაოს სტანდარტიზებული ჩარჩო/მიდგომა, რის საფუძველზეც სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში წარმოდგენილი იქნება დეტალური ანგარიშგება წლის განმავლობაში სახელმწიფო ბიუჯეტიდან სახელმწიფო საწარმოებზე მიმართული დაფინანსების მოცულობის, მისი მიზნობრიობისა და მიღწეული შედეგების შესახებ, ინდივიდუალური საწარმოების მიხედვით; • გასული წლების მსგავსად, 2025 წლის ბოლოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გაწეული გადასახდელების მოცულობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. კერძოდ, მხოლოდ დეკემბერში დახარჯული თანხის ოდენობამ 4.5 მლრდ ლარი და მთლიანი გადასახდელების 16.3% შეადგინა. მიუხედავად იმისა, რომ ცალკეულ შემთხვევებში ფისკალური წლის ბოლოს ბიუჯეტის გადასახდელების ზრდა, მათ შორის სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში შეტანილი ცვლილებით, შეიძლება დაკავშირებული იყოს ობიექტურ გარემოებებთან, საბიუჯეტო რესურსის ჭარბი ათვისება წლის ბოლო თვეში ქმნის თანხების არაეფექტიანად და არამიზნობრივად გამოყენების რისკებს; • 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის გადასახდელების დაგეგმვის პროცესში, მხარჯავი დაწესებულებების ფარგლებში განსაზღვრული პროგრამების ასიგნებები მნიშვნელოვნად იცვლებოდა 2024 წლის განმავლობაში შემუშავებული BDD დოკუმენტების სხვადასხვა ვარიანტებში. ბიუჯეტის დაგეგმვა კომპლექსური პროცესია და ბუნებრივია BDD-ების სხვადასხვა ვერსიებში საორიენტაციო მოცულობებს შორის განსხვავების არსებობა, თუმცა საყურადღებოა აღნიშნული განსხვავებების სიხშირე და მასშტაბი. აღნიშნული ფაქტორი BDD-ის როგორც საშუალოვადიანი დაგეგმვის ინსტრუმენტის ხარისხობრივი გაუმჯობესების საჭიროებაზე მიუთითებს; • სახელმწიფო ბიუჯეტის დაგეგმვის პროცესში მხარჯავი დაწესებულებების მხრიდან დამატებით ყურადღებას საჭიროებს ასევე საშუალოვადიანი სამოქმედო გეგმებისა და საბიუჯეტო განაცხადების ხარისხობრივი გაუმჯობესება და ქმედიუნარიანობის ზრდის საკითხი; • სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ შესწავლილი 8 სამინისტროს ფარგლებში 2025 წელს განხორციელდა 1.7 მლრდ ლარის მოცულობის ხარჯთაღრიცხვის ცვლილება. სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონით განსაზღვრული 159 პროგრამიდან ბიუჯეტის დაზუსტება განხორციელდა 117-ში (პროგრამების საერთო რაოდენობის 73.6%-ში), რაც განსაკუთრებით საყურადღებოა 2025 წლის დეკემბერში სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში განხორციელებული ცვლილების ფონზე; • ბიუჯეტის დაზუსტებასთან დაკავშირებით, საყურადღებოა, რომ (1) წლის განმავლობაში საბიუჯეტო ორგანიზაციების მიერ ადგილი აქვს თანხების მიმართვას ისეთი ღონისძიებების/პროექტების დასაფინანსებლად, რომელთა სათანადო დაგეგმვის შემთხვევაში, შესაძლებელი იქნებოდა ასიგნებების ბიუჯეტის დაგეგმვის ეტაპზევე გათვალისწინება; (2) რიგ შემთხვევებში, საბიუჯეტო ორგანიზაციების მიერ ადგილი აქვს იმ პროგრამებზე/ქვეპროგრამებზე თანხების უკან მობრუნებას, რომლებიდანაც წლის განმავლობაში ხდებოდა ასიგნებების გადატანა; • სახელმწიფო ბიუჯეტის გადასახდელების აგრეგირებულ დონეზე შესრულების მაღალი მაჩვენებლის მიუხედავად, 17 პროგრამისა (პროგრამების საერთო რაოდენობის 10.7%) და 88 ქვეპროგრამის (ქვეპროგრამების საერთო რაოდენობის 21.9%) შემთხვევაში ათვისებული იქნა ბიუჯეტის კანონით დამტკიცებული გეგმის 80%-ზე ნაკლები. ჯამურად, პროგრამების ფარგლებში 2025 წელს აუთვისებელმა თანხამ 567 მლნ ლარი შეადგინა; • 2025 წლის ნაერთი ბიუჯეტის კაპიტალურ ხარჯები, წინა წლის ანალოგიურ მაჩვენებელთან შედარებით 896 მლნ ლარით შემცირდა და 7.1 მლრდ ლარი შეადგინა, რაც მშპ-ს 6.8%-ია. საშუალოვადიან პერიოდში (2026-2029 წლებში) აღნიშნული მაჩვენებელი კლების ტენდენციით ხასიათდება. 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში, გასული წლების მსგავსად, კაპიტალური ხარჯების მაჩვენებლის შესახებ ინფორმაცია ცხადი სახით წარმოდგენილი არ არის; • კაპიტალური ხარჯების საპროგნოზო და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის არსებული მნიშვნელოვანი ცდომილებები საშუალოვადიანი დაგეგმვის ხარვეზებზე მიუთითებს. საშუალოვადიანი დაგეგმვის კუთხით ნაკლოვანებები შეინიშნება ინდივიდუალური კაპიტალური პროექტების დონეზეც. კერძოდ, გასული წლების პრაქტიკის გაანალიზებით გამოვლინდა პროგნოზების ხარისხის არსებითი გაუარესება საპროგნოზო ჰორიზონტის ზრდისას; • 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში განხორციელებული ცვლილებით კაპიტალური პროექტების მნიშვნელოვან ნაწილს შეეცვალა დაფინანსება. მიუხედავად ამისა, არ დაკორექტირებულა „კაპიტალური პროექტების დანართი“. გარდა ამისა, საყურადღებოა, აღნიშნულ დოკუმენტში წარმოდგენილი ინფორმაციის სისრულესა და სიზუსტესთან დაკავშირებული საკითხები; • კაპიტალური პროექტების შესრულების მონიტორინგის კუთხით, მნიშვნელოვანია, „საინვესტიციო/კაპიტალური პროექტების მართვის მეთოდოლოგიის“ მოთხოვნის შესაბამისად პროექტების შესრულების მდგომარეობის შესახებ პერიოდული ანგარიშების მომზადება და სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების კვარტალურ ანგარიშებთან ერთად წარმოდგენა; • 2025 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით განსაზღვრული 94 ინფრასტრუქტურული პროექტის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხასიათდება გეგმიდან გადახრით. მათ შორის, 32 პროექტის შემთხვევაში ათვისებულია საბოლოო გეგმით გამოყოფილი დაფინანსების 80%-ზე ნაკლები, ხოლო 12 პროექტის ბიუჯეტის ათვისებამ 20%-ზე მეტით გადააჭარბა გეგმურ მაჩვენებელს. მხოლოდ 41 პროექტის შემთხვევაშია ათვისების მაჩვენებელი 80%-120%-იან დიაპაზონში. საყურადღებოა, რომ ზოგიერთი პროექტის შემთხვევაში გეგმიდან გადაცდომას განგრძობადი ხასიათი აქვს; • დადებითად უნდა შეფასდეს, რომ 2024-2025 წლებში მნიშვნელოვნად შემცირდა ნულოვანი ათვისების მქონე კაპიტალური პროექტების წილი. თუმცა, 80%-ზე დაბალი ათვისების მქონე პროექტების წილი 2025 წლისთვის წინა წლებთან შედარებით გაზრდილია; • საინვესტიციო/კაპიტალური პროექტების ათვისების ნაწილში განსაკუთრებით საყურადღებოა ისეთი კრედიტით დაფინანსებული პროექტები, რომლებიც ითვალისწინებს ვალდებულების გადასახადის გადახდას კრედიტის აუთვისებელ ნაწილზე. აღნიშნულ სესხებზე 2025 წელს გადახდილია 4.7 მლნ ლარის ოდენობის ვალდებულების გადასახადი; • სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშში არ ხდება ინფორმაციის წარმოდგენა სსიპ/ა(ა)იპ-ების შემოსულობების/გადასახდელების შესახებ, მათი ფორმირების წყაროების მიხედვით. ასევე, ბიუჯეტის კანონში განხორციელებული ცვლილებისას, არ ხდება სსიპ/ა(ა)იპ-ების გეგმური მაჩვენებლების შესახებ ინფორმაციის განახლება; • საყურადღებოა, სსიპ/ა(ა)იპ-ების საკუთარი შემოსულობებისა და გადასახდელების გეგმურ და ფაქტობრივ მაჩვენებლებს შორის არსებული გადახრების სიხშირე და მასშტაბი, რაც რიგ შემთხვევებში სისტემატურ ხასიათს ატარებს; • პროგრამული ბიუჯეტის გაანალიზებით გამოვლინდა ისეთი სისტემური ხასიათის ნაკლოვანებები, რაც ართულებს, რიგ შემთხვევებში კი შეუძლებელს ხდის ანგარიშგების ეტაპზე შეფასდეს პროგრამების ეფექტიანობა. კერძოდ, შესწავლილი პროგრამების 55%-ს პროგრამული ბიუჯეტის დანართში ქვეპროგრამები წარმოდგენილი არ აქვს; პროგრამების 44.4%-ში, რომლებიც წარმოდგენილია ქვეპროგრამების დონეზე, საბოლოო და შუალედური შედეგების შეფასებისათვის გამოიყენება ერთი და იგივე ინდიკატორები; პროგრამების 73.1%-ის შემთხვევაში გამოყენებულია მხოლოდ რაოდენობრივი ტიპის ინდიკატორები, რაც ვერ უზრუნველყოფს პროგრამის საბოლოო შედეგების შესრულების სრულფასოვან შეფასებას; • რაც შეეხება პროგრამული ბიუჯეტის ანგარიშგების ეტაპს, ინდიკატორების 23.9%-ში ფიქსირდება 50%-ზე მეტი განსხვავება დაგეგმილ და მიღწეულ სამიზნე მაჩვენებლებს შორის. ასევე, პროგრამების/ქვეპროგრამების ინდიკატორების 11.9%-ის შემთხვევაში შეუძლებელია დაგეგმილი და მიღწეული მაჩვენებლების ერთმანეთთან შედარება და ცდომილების იდენტიფიცირება, ვინაიდან ინდიკატორების ნაწილს არ გააჩნია 2025 წლისთვის განსაზღვრული სამიზნე მაჩვენებელი ან მიღწეული მაჩვენებლის წარმოდგენა ხორციელდება დაგეგმვის ეტაპზე განსაზღვრულთან შეუსაბამოდ, განსხვავებული ფორმატით; • პროგრამული ბიუჯეტირების შემდგომი განვითარებისთვის, მიზანშეწონილია, შემუშავდეს ფორმალური სამოქმედო გეგმა, სადაც განისაზღვრება რეფორმის ფარგლებში განსახორციელებელი კონკრეტული აქტივობები შესაბამისი ვადებითა და პასუხისმგებელი უწყებებით; • 2025 წლის ბოლოს არსებული მდგომარეობით, საგარეო საკრედიტო რესურსის ხარჯზე გაცემული სესხების მთლიანი პორტფელის მოცულობა 3 მლრდ ლარს შეადგენს. პორტფელში აღირიცხება 83 სესხი, საიდანაც 27 რესტრუქტურიზებულია. რესტრუქტურიზებული სესხების ნაშთი 493 მლნ ლარია (მთლიანი პორტფელის 16.6%). იმის გათვალისწინებით, რომ ქვესასესხო ხელშეკრულებებით განსაზღვრული ვალდებულებების შეუსრულებლობის ან/და გადავადების შემთხვევაში, ძირითადი სასესხო ხელშეკრულების ფარგლებში აღებული ვალდებულებების მომსახურება და დაფარვა სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ხორციელდება, სესხების რესტრუქტურიზაცია სახელმწიფო ბიუჯეტისთვის დამატებითი ფინანსური წნეხის წყაროა; • მნიშვნელოვანია, ფინანსთა სამინისტრომ შეიმუშაოს საგარეო საკრედიტო წყაროებიდან მობილიზებული რესურსის გადასესხების წესი/პოლიტიკა, რომელშიც აისახება გადასესხების პროცესის სრული ციკლი და შესაბამისად, უზრუნველყოფს გამჭვირვალე და ერთგვაროვანი მიდგომის ჩამოყალიბებას აღნიშნული პროცესის თითოეული ეტაპისთვის; • მიზანშეწონილია, სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების წლიურ ანგარიშს თან ერთვოდეს დეტალური ინფორმაცია საგარეო საკრედიტო რესურსის ხარჯზე გაცემული სესხების პორტფელში განხორციელებული ცვლილებებისა და პორტფელის საბოლოო მდგომარეობის შესახებ; • რაც შეეხება შიდა საბიუჯეტო რესურსებიდან გაცემულ სესხებს, პორტფელში აღრიცხული 160 სესხიდან ვადაგადაცილებაშია 85, რომლებზეც დარიცხული დავალიანების (ჯამში 393.6 მლნ ლარი) 58% პირგასამტეხლოა, 35.6% - სესხის ძირი თანხა, ხოლო 6.4% დარიცხული და გადაუხდელი საპროცენტო ხარჯი; • 2025 წლის ბოლოს მთავრობის ვალის მოცულობა 35.9 მლრდ ლარს გაუტოლდა და მშპ-ს 34.4% შეადგინა. მათ შორის, მთავრობის საგარეო ვალი 24.2 მლრდ ლარია, ხოლო საშინაო ვალი - 11.7 მლრდ ლარი. მთავრობის ვალის ნაშთის 67%-ს საგარეო ვალი წარმოადგენს. შესაბამისად, არსებული გეოპოლიტიკური რისკების ფონზე, მთავრობის ვალი განსაკუთრებით მოწყვლადი რჩება ვალუტის გაცვლითი კურსის ცვლილების მიმართ; • მთავრობის ვალის მართვის მოქმედი სტრატეგიით მთავრობის ვალის პორტფელში საგარეო ვალის წილისათვის დადგენილია 65%-იანი საშუალოვადიანი ნიშნული, რომელიც ჯერჯერობით მიღწეული არ არის; • 2025 წელს ევროში აღებული ვალდებულებების წილი მთლიან საგარეო ვალში 68%-მდე გაიზარდა. საყურადღებოა საგარეო ვალის პორტფელში ევროში დენომინირებული სესხების მნიშვნელოვანი ზრდა, რაც მთავრობის საგარეო ვალის მოწყვლადობას ევროს გაცვლითი კურსის ცვლილების მიმართ არსებითად ზრდის; • უკანასკნელ წლებში ზრდადი ტენდენციით ხასიათდება საკრედიტო პორტფელში ცვლადი საპროცენტო განაკვეთის მქონე სესხების წილი და 2025 წლის ბოლოსთვის 54.3%-ს უტოლდება. მთავრობის ვალის მართვის სტრატეგიით ფიქსირებული საპროცენტო განაკვეთის მქონე სესხების წილი მთავრობის მთლიან საგარეო ვალში უნდა შეადგენდეს მინიმუმ 50%-ს, რაც 2025 წლისთვის დარღვეულია; • მთავრობის ვალთან დაკავშირებული სხვადასხვა რისკ-ფაქტორების სრულფასოვანი ანალიზის მიზნით, მიზანშეწონილია, ფინანსთა სამინისტრომ „მთავრობის ვალის მდგრადობის ანალიზი“ მოამზადოს საერთაშორისო სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის განახლებულ მეთოდოლოგიაზე დაყრდნობით; • 2025 წლის განმავლობაში მნიშვნელოვნად გაიზარდა „ვალდებულებების მართვის ოპერაციების“ ფარგლებში გამოსყიდვა/გაცვლის ოპერაციების მასშტაბი. აღნიშნულის პარალელურად, მიზანშეწონილია, ფინანსთა სამინისტრომ დამატებით შეიმუშაოს სახელმძღვანელო/წესი, რომელშიც გაწერილი იქნება ვალდებულებების მართვის ოპერაციებთან დაკავშირებული სრული ციკლი; • დადებითად უნდა შეფასდეს ის ფაქტი, რომ 2025 წელს ფინანსთა სამინისტრომ გაითვალისწინა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ გაცემული რიგი რეკომენდაციები. კერძოდ, მთავრობის ვალის მართვის სტრატეგია განახლდა საშუალოვადიანი ბიუჯეტირების დოკუმენტებთან ერთად, უშუალოდ სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის პროექტის მომზადებამდე. სტრატეგიაში ასახული ნიშნულების საბიუჯეტო პარამეტრებში ინტეგრაციის მიზნით მნიშვნელოვანია ამ მიმართულებით მუშაობის გაგრძელება; • სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის რეკომენდაციით, 2025-2029 წლების მთავრობის ვალის მართვის სტრატეგიაში საპროცენტო განაკვეთის რისკის შეფასების ერთ-ერთ ინდიკატორად განისაზღვრა საპროცენტო ხარჯის შეფარდება მშპ-სთან. აღნიშნული მაჩვენებელი საშუალოვადიან პერიოდში 2%-ს არ უნდა აღემატებოდეს (2025 წლის ბოლოს 1.6%-ია); • ასევე, ფინანსთა სამინისტრომ შეიმუშავა სახელმწიფოს მიერ გამოშვებული ფასიანი ქაღალდებით მობილიზებული საკრედიტო რესურსის ერთგვაროვანი სააღრიცხვო მიდგომა.