ევროპის უნივერსიტეტების გაერთიანება კრიტიკულად ეხმაურება საქართველოში მიმდინარე ცვლილებებს - Netgazeti

“ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაციის (EUA) მმართველი საბჭო შეშფოთებით აღნიშნავს საქართველოს მთავრობის მიერ ინიციირებულ უმაღლესი განათლების რეფორმებთან დაკავშირებულ ბოლოდროინდელ მოვლენებს”, – ამის შესახებ ნათქვამია EUA-ის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში, რომელსაც უცვლელად გთავაზობთ:

“ეს მოიცავს 2025 წლის ბოლოს წარმოდგენილ „უმაღლესი განათლების სისტემის რეფორმის ეროვნულ კონცეფციას“ და ბოლო თვეებში მიღებულ შემდგომ საკანონმდებლო და მარეგულირებელ ზომებს. ეს ინიციატივა ითვალისწინებს ფუნდამენტურ რესტრუქტურიზაციას, რომელსაც ექნება ღრმა და გრძელვადიანი შედეგები ქვეყნის საჯარო უნივერსიტეტებისთვის, რამაც პოტენციურად შეიძლება გამოიწვიოს სექტორის შემდგომი იზოლაცია ევროპულ ასპარეზზე.

ნამდვილად, რეფორმა ფართომასშტაბიანია და მოიცავს ბევრ განზომილებას. ის აერთიანებს სიღრმისეულ გეოგრაფიულ და დისციპლინურ რეორგანიზაციას ერთწლიანი სამაგისტრო პროგრამების სტანდარტიზაციასთან, სასწავლო გეგმებისა და სასწავლო მასალების გადახედვასთან, აკადემიური პერსონალის სტატუსისა და ხელფასების ცვლილებებთან, უნივერსიტეტებში სტუდენტთა ადგილების შრომის ბაზრის ანალიზზე დაფუძნებულ გადანაწილებასთან და „სახელმწიფო საჭიროებებზე“ მორგებულ დაფინანსების მოდელის გადახედვასთან.

მიუხედავად იმისა, რომ EUA აღიარებს სახელმწიფოს როლს სისტემის მართვაში, რეფორმების ინიციირებაში, ეროვნული პრიორიტეტების განსაზღვრასა და პოლიტიკის დღის წესრიგის წახალისებაში, სარეფორმო პროცესები პატივს უნდა სცემდეს ფუნდამენტურ პრინციპებს. ისინი უნდა იყოს ინკლუზიური, გამჭვირვალე და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული. გარდა ამისა, მათში ჩართული უნდა იყოს ყველა ის დაინტერესებული მხარე და ინსტიტუცია, რომლებზეც რეფორმამ შესაძლოა გავლენა მოახდინოს.

სარეფორმო პროცესები ასევე უნდა ითვალისწინებდეს გარდამავალ პერიოდებს, რომლებიც საშუალებას მისცემს, საჭიროებისამებრ შეფასდეს და ადაპტირდეს სამოქმედო კურსი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იქ, სადაც მოსალოდნელია, რომ შემოთავაზებული ზომები მნიშვნელოვან ან დიფერენცირებულ გავლენას მოახდენს ცალკეულ ინსტიტუციებზე ან მათ აკადემიურ პროფილებსა და გრძელვადიან განვითარებაზე. უმაღლესი განათლების სისტემაში სტრუქტურულ ცვლილებებს, როგორებიცაა საქართველოში წარმოდგენილი მასშტაბური ცვლილებები, თან ახლავს შორს მიმავალი, რთულად პროგნოზირებადი შედეგები. შესაბამისად, ისინი განსაკუთრებით ფრთხილ შესწავლას მოითხოვს, რადგან მათი შედეგების უკან შექცევა რთული იქნება.

ბოლო 25 წლის განმავლობაში EUA მხარს უჭერს ევროპის უმაღლესი განათლების სექტორს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კვლევებითა და შესაძლებლობების განვითარებით. კერძოდ, ასოციაცია შეისწავლის სახელმწიფოსა და უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის ურთიერთობას ევროპის მასშტაბით უნივერსიტეტების ავტონომიის სქორქარდის (Autonomy Scorecard) მეშვეობით. წარმატებული რეფორმები, როგორც წესი, აძლიერებს ინსტიტუციურ ავტონომიას, მრავალფეროვნებასა და ინტერდისციპლინურ შესაძლებლობებს. მიუხედავად იმისა, რომ უმაღლესი განათლების მრავალი სისტემა აწყდება საქართველოში გამოვლენილი გამოწვევების მსგავს პრობლემებს, ევროპის სხვა ქვეყნებში განხორციელებულ ბოლოდროინდელ რეფორმებს არ შემოუთავაზებიათ დისციპლინური არეალის ასეთი მკვეთრი შემცირება. ამან შეიძლება საფრთხე შეუქმნას ინსტიტუციურ ეფექტურობას, მდგრადობასა და ავტონომიას. საქართველოში შემოთავაზებული რეფორმის ელემენტები ამ მხრივ შეშფოთებას იწვევს.

რეფორმის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო ასპექტია ძირითადი „რაციონალიზაციის“ მცდელობა, რომელიც უნივერსიტეტებს უმაღლესი განათლების სპეციალიზებულ პროვაიდერებად გარდაქმნის და მნიშვნელოვნად უმცირებს აკადემიურ პროფილებს. ზომები, რომლებიც არსებითად ზღუდავს უნივერსიტეტებისთვის ნებადართული პროგრამების სპექტრს, შეზღუდავს მათ უნარს, შეინარჩუნონ ყოვლისმომცველი აკადემიური გარემო და ინტერდისციპლინური თანამშრომლობა. მიუხედავად იმისა, რომ EUA მოუწოდებს უნივერსიტეტებს, განსაზღვრონ სტრატეგიული პროფილები, ეს ყოველთვის ისე უნდა გაკეთდეს, რომ შენარჩუნდეს და გაღრმავდეს ინსტიტუციის ინტერ- და ტრანსდისციპლინური შეთავაზება როგორც კვლევით, ისე სასწავლო საქმიანობაში. „ერთი ქალაქი – ერთი ფაკულტეტის“ კონცეფცია ასევე შეიცავს უნივერსიტეტის სამ ძირითად მისიას: კვლევას, სწავლებასა და საზოგადოების მსახურებას შორის კავშირების შესუსტების რისკს.

ამ რეფორმის გავლენა ქართულ საუნივერსიტეტო სექტორზე სხვადასხვაგვარად აისახება. ზოგიერთ შემთხვევაში, შედეგები იქნება ღრმა და ხანგრძლივი, რაც პირდაპირ იმოქმედებს ინსტიტუციის იდენტობაზე, ექსპერტიზასა და აღიარებაზე. რეფორმა არა მხოლოდ აწესებს ცენტრალიზებულ კონტროლს აკადემიურ პროგრამებზე და განსაზღვრავს სტუდენტთა ყოველწლიურ კვოტებს, ის ასევე ძირს უთხრის ინსტიტუციურ მმართველობასა და სტრატეგიულ დაგეგმვას იმ დროს, როდესაც უნივერსიტეტებს სასწრაფოდ სჭირდებათ სტრატეგიული ავტონომია დღევანდელი რთული გამოწვევებისა და „პოლიკრიზისის“ გადასალახად.

აკადემიური თავისუფლება და ინსტიტუციური ავტონომია აუცილებელია უნივერსიტეტებისთვის თავიანთი მისიების შესასრულებლად და ცოდნის ეკონომიკის განსავითარებლად. EUA ასევე ხაზს უსვამს, რომ ინტერდისციპლინური მიდგომები სრულყოფილად უნდა იქნას გამოყენებული უნივერსიტეტის ყველა მისიის ფარგლებში საზოგადოებრივი გამოწვევების გადასაჭრელად, როგორც ეს ასახულია ჩვენს 2030 წლის ხედვაში „უნივერსიტეტები კედლების გარეშე“. დასასრულს, ასოციაციას აუცილებლად მიაჩნია, რომ სტრუქტურული რეფორმები თანხმდებოდეს ფართო, შინაარსობრივ კონსულტაციებსა და რეკალიბრაციას. ეს ხელს შეუწყობს იმის უზრუნველყოფას, რომ რეფორმები იყოს მიზანშეწონილი, რეალისტური, პროპორციული და შეესაბამებოდეს როგორც უმაღლესი განათლებისა და კვლევის სექტორის, ისე ფართო საზოგადოების ინტერესებს.

EUA რჩება საჯარო დებატების ინფორმირების ერთგული და ასოციაციის მმართველი საბჭო კვლავ ადასტურებს მზადყოფნას, ჩაერთოს დიალოგში ეროვნულ ხელისუფლებასა და საქართველოს უმაღლესი განათლების საზოგადოებასთან შესადარებელი მტკიცებულებებისა და ექსპერტიზის გაზიარების გზით, როგორც ეს ევროპის მასშტაბით უმაღლესი განათლების რეფორმის არაერთ პროცესში გაუკეთებია”.

ევროპის უნივერსიტეტების ასოციაცია არის უმაღლესი განათლების სფეროში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და გავლენიანი ორგანიზაცია ევროპაში. ის აერთიანებს 850-ზე მეტ უნივერსიტეტს და რექტორთა ეროვნულ კონფერენციებს 48 ევროპული ქვეყნიდან (მათ შორის, წევრები არიან საქართველოს წამყვანი უნივერსიტეტებიც).