ალეხანდრო ბეტანკური - ბიზნესმენი, რომელიც ვენესუელის ნავთობის ისტორიულ გარიგებაში აშშ-ის მთავარი პარტნიორი გახდა

აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ვენესუელის ნავთობის სექტორთან გაფორმებულ შეთანხმებას „მსოფლიოს ისტორიაში ყველაზე დიდი ნავთობის გარიგება“ უწოდა. შეთანხმების ფარგლებში, ვენესუელაში 65 მილიარდი ბარელის დადასტურებული მარაგის მქონე 17 საბადოს 100-წლიანი კონცესიები კომპანია North American Blue Energy Partners-ს (NABEP) გადაეცა. ამავე კომპანიის უკან დგას 46 წლის ვენესუელელი მილიარდერი ალეხანდრო ბეტანკური — ბიზნესმენი, რომლის კარიერა ჰუგო ჩავესის მმართველობის პერიოდიდან იწყება და რომლის წინააღმდეგაც ბოლო წლებში აშშ-სა და ევროპაში ფულის გათეთრებასთან დაკავშირებული გამოძიებები მიმდინარეობდა.

გარიგების მასშტაბი მხოლოდ ვენესუელის ნავთობის საბადოების გადანაწილებით არ შემოიფარგლება. აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის Office of Strategic Capital NABEP-ის მშობელ კომპანიაში 35%-იან წილს მიიღებს, ხოლო აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს კომპანიის წარმოებული ნავთობის 20%-ის თვითღირებულებით შესყიდვის უფლება და დარჩენილი 80%-ის მიმართ უპირატესი შესყიდვის უფლება ექნება. ვაშინგტონს ასევე ექნება კომპანიის დირექტორთა საბჭოზე ვეტოს უფლება, ხოლო საბჭოს უმრავლესობა ამერიკის მოქალაქეებით უნდა დაკომპლექტდეს.

ამ გარიგების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და ამავე დროს სადავო ფიგურა სწორედ ბეტანკურია.

ვინ არის ალეხანდრო ბეტანკური?

ბეტანკური ვენესუელელი ბიზნესმენების იმ თაობას მიეკუთვნება, რომელმაც მნიშვნელოვანი ქონება ჰუგო ჩავესის მმართველობის პერიოდში დააგროვა. მას ხშირად ე.წ. „ბოლიჩიკოსების“ — ახალგაზრდა ვენესუელელი ბიზნესმენების ჯგუფის — ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ წარმომადგენლად მოიხსენიებენ.

მისი ბიზნესიმპერიის აღმასვლა განსაკუთრებით 2009 წლის ენერგეტიკულ კრიზისს უკავშირდება. ბეტანკურის მიერ 2003 წელს დაფუძნებულმა Derwick Associates-მა ვენესუელის მთავრობისგან ელექტროენერგეტიკული პროექტების განხორციელებისთვის მილიარდობით დოლარის კონტრაქტები მიიღო. Reuters-ის ინფორმაციით, კომპანიამ დაახლოებით $2 მილიარდის ღირებულების კონტრაქტები მიიღო, მათ შორის ზოგიერთი კონკურენტული ტენდერის გარეშე, მიუხედავად იმისა, რომ იმ პერიოდში Derwick-ს სამშენებლო სფეროში დიდი გამოცდილება არ ჰქონდა.

ვენესუელის არასამთავრობო ორგანიზაცია Transparency Venezuela-ს შეფასებით, Derwick-ის პროექტების რეალური ღირებულება მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო, ვიდრე სახელმწიფოს მიერ გადახდილი თანხა. ორგანიზაცია მიუთითებდა, რომ რამდენიმე პროექტში შესაძლო გადახდამ 138%-ით გადააჭარბა მათ სავარაუდო რეალურ ღირებულებას.

ბეტანკური და Derwick Associates წლების განმავლობაში უარყოფდნენ რაიმე სახის უკანონო ქმედებას. ბიზნესმენის პოზიციით, პროექტები შესრულებული იყო, ხოლო ელექტროსადგურების შემდგომი პრობლემები სახელმწიფო უწყებების მიერ მათ არასათანადო მართვას უკავშირდებოდა.

როგორ მივიდა ბეტანკური ნავთობამდე?

ბეტანკურის ბიზნესისთვის მნიშვნელოვანი ეტაპი 2012 წელს დადგა, როდესაც მისი კომპანია ვენესუელის სახელმწიფო ნავთობკომპანია PDVSA-სთან თანამშრომლობაში შევიდა და დასავლეთ ვენესუელაში არსებული ნავთობის საბადოების მართვა დაიწყო.

ამ აქტივებიდან ჩამოყალიბდა ის საწარმოო ბაზა, რომელიც მოგვიანებით NABEP-ის საქმიანობის საფუძველი გახდა. კომპანია 2024 წლის აპრილში ბეტანკურმა და ამერიკელმა მილიარდერმა ჰარი სარჯენტ III-მ დააფუძნეს. სარჯენტმა NABEP-ში საკუთარი წილი 2026 წლის აგვისტოში გაყიდა, უშუალოდ აშშ-ვენესუელის ისტორიული შეთანხმების გაფორმებამდე.

დღეს აშშ-ის ადმინისტრაცია NABEP-ს ვენესუელის ნავთობის სექტორში გამოცდილ ოპერატორად წარმოაჩენს. თეთრი სახლის განცხადებით, კომპანია უკვე დღეში დაახლოებით 250 ათას ბარელ ნავთობს აწარმოებს და გეგმავს ვენესუელაში ნავთობის ინფრასტრუქტურაში $100 მილიარდამდე ინვესტირებას.

გამოძიებები აშშ-სა და ევროპაში

Reuters-ის ინფორმაციით, ბიზნესმენი წლების განმავლობაში იყო დაკავშირებული აშშ-ის, ესპანეთისა და შვეიცარიის სამართალდამცავი უწყებების მიერ წარმოებულ გამოძიებებთან, რომლებიც ვენესუელის სახელმწიფო ნავთობკომპანია PDVSA-სთან დაკავშირებულ სავარაუდო კორუფციასა და ფულის გათეთრებას ეხებოდა. მიუხედავად ამისა, ბეტანკურის წინააღმდეგ ამ საქმეებში ოფიციალური ბრალი არ წარდგენილა.

აშშ-ში ფლორიდის ფედერალური პროკურორები ბეტანკურს უკავშირებდნენ სავარაუდო სქემას, რომლის ფარგლებშიც PDVSA-დან მილიარდ დოლარზე მეტი თანხის მითვისება და მისი ფულის გათეთრება უძრავი ქონებისა და საბანკო ანგარიშების საშუალებით უნდა მომხდარიყო. Reuters-ის ინფორმაციით, გამოძიება 2026 წელს შეჩერდა, თუმცა სააგენტომ ვერ დაადგინა ზუსტად როდის მოხდა ეს ან იყო თუ არა მისი შეჩერება ბეტანკურის აშშ-ის ადმინისტრაციასთან თანამშრომლობასთან დაკავშირებული.

ბეტანკურის იურისტი სარა ჩურაქი აცხადებს, რომ მის წინააღმდეგ არსებული ბრალდებები რამდენიმე იურისდიქციაში საფუძვლიანად იქნა შესწავლილი და მისთვის ბრალი არცერთ საქმეში არ წარუდგენიათ.

ამასთან, შვეიცარიაში საქმის წარმოება კვლავ გრძელდება. ციურიხის პროკურატურამ Reuters-ს განუცხადა, რომ ბრიტანეთიდან ბეტანკურის ექსტრადირების მოთხოვნის უკან გაწვევა მხოლოდ ბრიტანეთის საექსტრადიციო კანონმდებლობასთან დაკავშირებულ საკითხს შეეხებოდა და თავად სისხლის სამართლის საქმე ამ გადაწყვეტილებით არ შეწყვეტილა.

ესპანეთშიც მიმდინარეობს სამართლებრივი პროცესი. Reuters-ის ინფორმაციით, ქვეყნის ეროვნული სასამართლოს სისხლის სამართლის პალატამ საქმე 2026 წლის ივნისში ხელახლა გახსნა, მას შემდეგ, რაც მარტში ის შეწყვეტილი იყო.

როგორ გახდა გამოძიებების ობიექტი აშშ-ის პარტნიორი?

ბეტანკურის როლის მკვეთრი ცვლილება განსაკუთრებით 2026 წლის დასაწყისიდან გახდა თვალსაჩინო.

Reuters-ის ინფორმაციით, ვენესუელის ყოფილი პრეზიდენტის ნიკოლას მადუროს დაკავებამდე ბეტანკური აშშ-ის ადმინისტრაციისთვის მნიშვნელოვან შუამავლად იქცა. ოთხი წყაროს განცხადებით, მან ამერიკულ მხარეს ინფორმაცია მიაწოდა, რომელიც სანქცირებული ნავთობის ტანკერების წინააღმდეგ საზღვაო ბლოკადის განხორციელებაში დაეხმარა. შედეგად, ათზე მეტი გემის დაკავება ან შეჩერება მოხდა.

ამავე პერიოდში ბეტანკური მონაწილეობდა ვაშინგტონსა და კარაკასს შორის კომუნიკაციის უზრუნველყოფაში. Reuters-ის შვიდი წყაროს ცნობით, მისი შუამავლის როლი მადუროს ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგაც გაგრძელდა და ის ნავთობის გარიგებებისა და სხვა პარტნიორობების მოლაპარაკებებში მონაწილეობდა.

მისი გავლენის კიდევ ერთი მაგალითი ვენესუელის დროებით პრეზიდენტ დელსი როდრიგესთან ურთიერთობაა. ბეტანკური კარაკასსა და ვაშინგტონს შორის კომუნიკაციის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არხად იქცა, მაშინ როდესაც აშშ ვენესუელის ნავთობის სექტორის რადიკალურად გარდაქმნას ცდილობდა.

Reuters-ის წყაროების მიხედვით, ბეტანკური ასევე მონაწილეობდა იმ ნავთობის სავაჭრო შეთანხმების შუამავლობაში, რომლის შედეგადაც წლის დასაწყისიდან აშშ-ში, ევროპაში, ინდოეთსა და კარიბის ზღვის რეგიონში 135 მილიონ ბარელზე მეტი ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ექსპორტი განხორციელდა. სააგენტომ ვერ დაადგინა მისი ზუსტი როლი მოლაპარაკებების ყველა ეტაპზე.

რას ამბობს ვაშინგტონი?

აშშ-ის ადმინისტრაცია ბეტანკურთან თანამშრომლობას პირველ რიგში მისი ნავთობის ინდუსტრიაში გამოცდილებით ამართლებს.

ამერიკული მხარის წარმომადგენლების განცხადებით, ბიზნესმენს ვენესუელაში ნავთობის წარმოების რეალური გამოცდილება აქვს, ამჟამად აშშ-ში მის წინააღმდეგ სამართლებრივი საქმე არ მიმდინარეობს და მას ვენესუელის ოპოზიციის მხარდაჭერის ისტორია აქვს.

ამერიკელი მაღალჩინოსნები ასევე აცხადებენ, რომ NABEP-ის გამოცდილება და ადგილობრივ გარემოში მუშაობის უნარი მას ვენესუელის ნავთობის წარმოების სწრაფად გაზრდისთვის მოსახერხებელ პარტნიორად აქცევს.

ამასთან, აშშ-ის ადმინისტრაციის მიდგომას კრიტიკოსებიც ჰყავს. Reuters-ის ცნობით, რამდენიმე ყოფილი ამერიკელი პროკურორი, დაზვერვის თანამშრომელი და დიპლომატი შეშფოთებას გამოთქვამდა ბეტანკურის გავლენის გამო, განსაკუთრებით მისი წარსული სამართლებრივი პრობლემებისა და ჩავესისა და მადუროს ხელისუფლებებთან ხანგრძლივი კავშირების გათვალისწინებით.

მილიარდერი, რომელიც გარიგების ცენტრში აღმოჩნდა

ბეტანკურის ქონება სხვადასხვა წყაროების თანახმად, დაახლოებით $2.6 მილიარდად არის შეფასებული. მისი გავლენა დღეს უკვე მხოლოდ ვენესუელის ბიზნესს არ უკავშირდება — ის აშშ-სა და კარაკასს შორის ენერგეტიკული ურთიერთობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან შუამავლად ჩამოყალიბდა.

პარადოქსი ისაა, რომ ბიზნესმენი, რომლის წინააღმდეგაც ბოლო წლებში რამდენიმე ქვეყნის სამართალდამცავი უწყება ინტერესდებოდა, ახლა სწორედ ვაშინგტონისთვის გახდა პარტნიორი ვენესუელის ნავთობის სექტორის გარდაქმნის პროცესში.

ამავე დროს, თავად აშშ-ის ადმინისტრაცია გარიგებას სწორედ იმ მიზეზით მიიჩნევს უსაფრთხოდ, რომ NABEP-ზე ვაშინგტონს მნიშვნელოვანი კონტროლის მექანიზმები ექნება — 35%-იანი წილი, დირექტორთა საბჭოზე ვეტო, ამერიკელი მოქალაქეების უმრავლესობა საბჭოში და ნავთობის შესყიდვის პრიორიტეტული უფლებები.

ამრიგად, ვენესუელის ნავთობის ახალი ეპოქის ერთ-ერთ მთავარ ბენეფიციარად სწორედ ალეხანდრო ბეტანკური გვევლინება — ბიზნესმენი, რომელმაც თავისი პირველი დიდი კონტრაქტები ჩავესის ხელისუფლების პირობებში მიიღო, შემდეგ კი სამართლებრივი გამოძიებების სამიზნე გახდა და საბოლოოდ ვაშინგტონისთვის ვენესუელის ნავთობის სექტორში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან პარტნიორად იქცა.