ელის თუ არა OPEC-ს დაშლა და რას გამოიწვევს კარტელიდან საამიროების გასვლა?
ნავთობის ექსპორტიორი ქვეყნების ორგანიზაცია, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში გლობალური ენერგეტიკული ბაზრის უპირობო დირიჟორად მიიჩნეოდა, დღეს ეგზისტენციალური საფრთხის წინაშე დგას. არაბთა გაერთიანებულმა საამიროებმა OPEC-ის დატოვების გადაწყვეტილება ოფიციალურად მიიღო, რაც ორგანიზაციის ფუნდამენტს არყევს და მის არსებობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს.
საქმე ისაა, რომ OPEC-ის არსი ყოველთვის ფასების ხელოვნურად მაღალ ნიშნულზე შესანარჩუნებლად წარმოების კოორდინირებულ შეზღუდვაში მდგომარეობდა, თუმცა დღეს ეს მექანიზმი მრავალი ქვეყნისთვის, მათ შორის საამიროებისთვის, განვითარების შემაფერხებელი ბარიერია, რომელსაც სარგებელი აღარ მოაქვს.
აბუ-დაბის უკმაყოფილების მთავარი მიზეზი ქვეყნის სტრატეგიულ ამბიციებშია. ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ქვეყანამ ნავთობის მოპოვების ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციაში მილიარდობით დოლარის ინვესტიცია ჩადო, რათა დღიური წარმოება 5 მილიონ ბარელამდე გაეზარდა. OPEC-ის მიერ დაწესებული მკაცრი კვოტები კი საამიროებს ამ შესაძლებლობის რეალიზების საშუალებას არ აძლევს. ამასთან, ქვეყნის ხელმძღვანელობა აცნობიერებს, რომ გლობალური ენერგეტიკული ტრანსფორმაციისა და მწვანე ენერგიის პოპულარიზაციის ფონზე, ნავთობის ოქროს ხანა შესაძლოა მალე დასრულდეს. ამ რისკის ფონზე, მათ სურთ საკუთარი რესურსების მაქსიმალური რეალიზაცია მოასწრონ მანამ, სანამ შავი ოქრო ბაზარზე ჯერ კიდევ ძვირად ფასობს.
ცხადია, საამიროების OPEC-თან დაპირისპირების ცენტრში საუდის არაბეთის ერთპიროვნული მმართველობა დგას. წლების განმავლობაში რიადი OPEC-ს საკუთარი საგარეო პოლიტიკის იარაღად იყენებდა, სადაც სხვა ქვეყნები ხშირად მხოლოდ მორჩილი წევრების როლს ასრულებდნენ. წარმოების შემცირების შესახებ გადაწყვეტილებები ხშირად სწორედ საუდის არაბეთის ეკონომიკურ პრიორიტეტებზე იყო მორგებული, რაც სხვა წევრებს აიძულებდა, რიადის გეოპოლიტიკური მიზნების სასარგებლოდ თავიანთი ბაზრის წილი და შემოსავლები დაეთმოთ.
ბევრ წევრ ქვეყანას, მათ შორის ყაზახეთს, რომლის ეკონომიკაც ასევე მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ნავთობის ექსპორტზე, ყელში ამოუვიდა ეს დიქტატი. საამიროების მიერ OPEC-ის დატოვება უკვე ქმნის პრეცედენტს, რომელიც შესაძლოა დომინოს ეფექტით გადაედოს ყაზახეთსა და სხვა უკმაყოფილო სახელმწიფოებსაც, რაც საბოლოოდ OPEC-ის, როგორც გლობალური ძალის, დასასრულს მოასწავებს.