ფაშინიანი რუსეთს ერასხი-ახურიკის რკინიგზის მონაკვეთის მართვის დათმობას სთხოვს

სომხეთის მთავრობა რუსეთის ფედერაციას მოუწოდებს, გამოიჩინოს მოქნილობა და ერასხი-ახურიკის სარკინიგზო მონაკვეთის კონცესიის უფლება ორივე ქვეყნისთვის მისაღებ მესამე მხარეს მიჰყიდოს.

საკანონმდებლო ორგანოში მთავრობის ხუთწლიანი პროგრამის წარდგენისას პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა განაცხადა, რომ აღნიშნული ნაბიჯი აუცილებელია სომხეთის საერთაშორისო სარკინიგზო ქსელში ინტეგრაციისთვის, რასაც რუსული მართვის გამო დასავლური სანქციების რისკები და საერთაშორისო ინვესტორების სიფრთხილე აფერხებს. ფაშინიანის თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა სომხეთის სრულ საკუთრებაშია და მხოლოდ სამართავად არის გადაცემული რუსული მხარისთვის, შექმნილი გეოპოლიტიკური ვითარება ქვეყანას ისტორიული შესაძლებლობის დაკარგვის საფრთხის წინაშე აყენებს.

როგორც ირკვევა, ინფრასტრუქტურული პრობლემის მოგვარება პირდაპირ უკავშირდება მსხვილი საერთაშორისო პროექტის, TRIPP-ის (Trump Route for International Peace and Prosperity) განხორციელებას. სამშვიდობო ინიციატივა 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონის სამიტზე მიღწეული შეთანხმების პრაქტიკული შედეგია, რაც სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის სრული დაცვით რეგიონის ბლოკადის დასრულებას ისახავს მიზნად.

პროექტი ითვალისწინებს სარკინიგზო მიმოსვლის აღდგენას, რაც აზერბაიჯანის ძირითად ტერიტორიას ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკასთან დააკავშირებს. ამასთან, შეიქმნება პირდაპირი სატრანსპორტო დერეფანი სპარსეთის ყურესა და შავ ზღვას შორის, რაც ირანის, აზერბაიჯანის, სომხეთისა და საქართველოს სატრანზიტო პოტენციალს მნიშვნელოვნად გაზრდის.

პარალელურად, ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ საერთაშორისო ტვირთმზიდები და ინვესტორები ერასხი-ახურიკის მონაკვეთის გვერდის ავლით ალტერნატიულ მარშრუტებს ეძებენ. სომხური მხარისთვის ეს სცენარი დიდ ფინანსურ დანაკარგებსა და ხელიდან გაშვებულ საინვესტიციო შესაძლებლობებს ნიშნავს. ვითარებას კიდევ უფრო ამწვავებს თურქეთის ტერიტორიაზე ყარსი-ნახიჩევანის ახალი სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის აქტიური ფაზა, რის გამოც ერევანს საკუთარი სარკინიგზო ქსელის კონკურენტუნარიანობის სასწრაფოდ ამაღლება მართებს.

მნიშვნელოვანია ითქვას, რომ TRIPP-ის ფარგლებში სატრანსპორტო გზებთან ერთად ელექტროგადამცემი ხაზების, მილსადენებისა და ოპტიკურ-ბოჭკოვანი კაბელების გაყვანაც იგეგმება. ამჟამად რატიფიცირების ეტაპზეა სომხეთსა და აშშ-ის შორის სტრატეგიული თანამშრომლობის ჩარჩო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც ერთობლივი კომპანია Trip Development Company ყალიბდება. საწარმოში სომხეთის სახელმწიფო წილი 26%-ს შეადგენს, ხოლო შეერთებული შტატები 74%-ს ფლობს. აღნიშნული მოდელი მინიმუმ 49 წლის განმავლობაში იმოქმედებს, რის შემდეგაც, შეთანხმების გაგრძელების შემთხვევაში, სომხეთის წილი დამატებითი ფინანსური ინვესტიციების გარეშე 49%-მდე გაიზრდება.

ცნობისთვის, სომხეთის სატრანსპორტო ბლოკადის მოხსნა ეტაპობრივად უკვე დაიწყო. 2025 წლის ნოემბრიდან საქართველოს ტერიტორიის გავლით აზერბაიჯანის სარკინიგზო ქსელი სომხური ტვირთების ექსპორტ-იმპორტისთვის გაიხსნა, ხოლო ახალქალაქი-ყარსის სარკინიგზო ხაზი სომხეთისთვის ხელმისაწვდომი 2026 წლის მაისში გახდა.