ჯანმრთელობის დაცვა თუ შავი ბაზრის გაძლიერება? ნიკოტინის დაბეგვრის დილემა - Cato Institute ფისკალურ პოლიტიკასა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მიზნებზე

ავტორი: ბაუტისტა ვივანკო - მკვლევარი, Cato Institute

ელექტრონული სიგარეტები, ნიკოტინის ბალიშები და სხვა უკვამლო პროდუქტები წარმოადგენს ნიკოტინის მიწოდების ალტერნატიულ ფორმებს, რომლებიც მომხმარებელს ნიკოტინის მიღების შესაძლებლობას აძლევს თამბაქოს კვამლში არსებული ტოქსიკური ნივთიერებების ზემოქმედების გარეშე. მიუხედავად ამისა, მრავალ სახელმწიფოში აღნიშნული პროდუქტები საგადასახადო თვალსაზრისით კვლავ სიგარეტთან არის გათანაბრებული.

სიგარეტის მავნე გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზე ფართოდ არის დადასტურებული სამეცნიერო ლიტერატურით. საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ ჯანმრთელობის დაცვის თვალსაზრისით საუკეთესო არჩევანი მოწევის სრულად შეწყვეტაა. სიგარეტის კვამლში არსებული ნივთიერებები, მათ შორის ამიაკი, მძიმე ლითონები და სხვა კანცეროგენები, დაკავშირებულია მრავალი მძიმე დაავადების განვითარებასთან, მათ შორის გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან, ინსულტთან, გულის უკმარისობასა და სიმსივნურ დაავადებებთან.

ნიკოტინი იწვევს ძლიერ დამოკიდებულებას, რის გამოც საზოგადოებაში ხშირად ყალიბდება არასწორი წარმოდგენა, თითქოს იგი სიგარეტის შემადგენელ ყველაზე მავნე ნივთიერებას წარმოადგენს. აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციის (FDA) 2017 წლის გამოკითხვის თანახმად, აშშ-ის ზრდასრული მოსახლეობის დაახლოებით სამ მეოთხედს არ ჰქონდა ინფორმაცია, რომ ნიკოტინი, მიუხედავად დამოკიდებულების გამოწვევისა, არ წარმოადგენს სიმსივნის განვითარების ძირითად მიზეზს. ამ გარემოების გათვალისწინებით, არაერთმა ავტორიტეტულმა ინსტიტუტმა, მათ შორის ბრიტანეთის ჯანდაცვის ეროვნულმა სამსახურმა (NHS), ნიკოტინი შეაფასა როგორც „შედარებით დაბალი რისკის მქონე ნივთიერება“.

თამბაქოსა და ნიკოტინის შემცველი ალტერნატიული პროდუქტების ბაზარზე გამოჩენამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა აშშ-ში მოწევის მაჩვენებლის შემცირების პროცესში — 1965 წლის 42.6 პროცენტიდან 2022 წელს 11.6 პროცენტამდე. ამ ტენდენციის ჩამოყალიბებას, სხვა ფაქტორებთან ერთად, ხელი შეუწყო დაბალანსებულმა და რისკების განსხვავებაზე ორიენტირებულმა საგადასახადო პოლიტიკამ.

სხვადასხვა ქვეყნის გამოცდილება მიუთითებს, რომ ნიკოტინის შემცველ პროდუქტებზე საგადასახადო ტვირთის არაპროპორციული ზრდა შესაძლოა ასოცირდებოდეს უკანონო ვაჭრობის გააქტიურებასთან, მათ შორის კონტრაბანდული პროდუქტების გადაადგილებისა და რეალიზაციის ზრდასთან. ამ თვალსაზრისით, ავსტრალიის გამოცდილება მნიშვნელოვან საყურადღებო მაგალითს წარმოადგენს.

ნიუ-იორკში გადაყრილი სიგარეტის კოლოფების უახლესი კვლევის თანახმად, შესწავლილი კოლოფებიდან ნიუ-იორკის საგადასახადო შტამპი მხოლოდ 16.6 პროცენტს ჰქონდა. კვლევის შედეგებმა აჩვენა, რომ უკანონო სიგარეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი შემოტანილი იყო შედარებით დაბალი აქციზის მქონე შტატებიდან, ძირითადად ჯორჯიიდან და ვირჯინიიდან.

კონტრაბანდული და ფალსიფიცირებული პროდუქციის შემთხვევაში ხარისხის კონტროლი, როგორც წესი, არსებითად შეზღუდულია. შედეგად, იზრდება რისკი, რომ მომხმარებელმა შეიძინოს გაურკვეველი წარმომავლობის პროდუქტი, რომელიც შესაძლოა შეიცავდეს ჯანმრთელობისთვის საშიშ ნივთიერებებს და სერიოზულ, მათ შორის მძიმე შედეგებთან იყოს დაკავშირებული.

საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ რისკზე დაფუძნებული მიდგომა შესაძლოა ერთდროულად უწყობდეს ხელს ზიანის შემცირების სტრატეგიების განვითარებას და უკანონო ვაჭრობის პრევენციას. შესაბამისად, ეფექტიანი პოლიტიკა უნდა ეფუძნებოდეს სამეცნიერო მტკიცებულებებს, ჯანმრთელობის რისკების რეალისტურ შეფასებასა და ისეთ რეგულაციურ ბალანსს, რომელიც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვასთან ერთად ამცირებს არალეგალური ბაზრის გაძლიერების შესაძლებლობას.

Cato Institute წარმოადგენს დამოუკიდებელ კვლევით და ანალიტიკურ ორგანიზაციას, რომელიც 1977 წელს ვაშინგტონში დაარსდა. ორგანიზაცია რეგულარულად აქვეყნებს კვლევებს ეკონომიკის, ფისკალური პოლიტიკის, ჯანდაცვის, რეგულაციებისა და საჯარო პოლიტიკის სხვა მნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ. მისი საქმიანობა ეფუძნება თავისუფალი ბაზრის, ინდივიდუალური თავისუფლებისა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის პრინციპებს.