პოლონეთის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკის უმაღლესი ორდენი ჩამოართვა - მიზეზი

პოლონეთის პრეზიდენტმა კაროლ ნავროცკიმ უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის "თეთრი არწივის ორდენი" - პოლონეთის უმაღლესი ჯილდო - ჩამოართვა. ეს გადაწყვეტილება კიევსა და ვარშავას შორის მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი უკრაინული სამხედრო შენაერთის გარშემო გამწვავებული დავის ფონზე იქნა მიღებული.

გადაწყვეტილება რამდენიმე დღით უსწრებს ზელენსკის დაგეგმილ ვიზიტს პოლონეთში და დიდ დარტყმას აყენებს რუსეთის წინააღმდეგ ომში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ალიანსს. უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრიი სიბიგამ ნავროცკი მკაცრად გააკრიტიკა და ამ ნაბიჯს "სტრატეგიული შეცდომა" უწოდა, რომლითაც "მხოლოდ მოსკოვი სარგებლობს".

2022 წლიდან ვარშავა კიევის ერთ-ერთი ყველაზე ერთგული მხარდამჭერია რუსეთის წინააღმდეგ. თუმცა, ურთიერთობა ისტორიულად რთულია და პოლონეთის ნაციონალისტური ბანაკი ცდილობს მიგრაციასთან დაკავშირებული დაძაბულობიდან პოლიტიკური კაპიტალი მიიღოს. ისინი განსაკუთრებულ აქცენტს მეორე მსოფლიო ომის დროს უკრაინელების მიერ პოლონელების მასობრივ ხოცვაზე აკეთებენ.

ბოლო დაპირისპირება ზელენსკის გადაწყვეტილებას მოჰყვა, რომელმაც ერთ-ერთ სამხედრო ნაწილს მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი უკრაინის აჯანყებულთა არმიის (UPA) სახელი მიანიჭა. UPA-ს ნებისმიერი ხსენება პოლონეთში მტკივნეულ მოგონებებს აღვიძებს, რადგან 1943-1945 წლებში, ვოლინის რეგიონში ეთნიკური წმენდის კამპანიის ფარგლებში, პარტიზანებმა ათიათასობით პოლონელი დახოცეს.

პარასკევს გვიან ნავროცკიმ - ისტორიკოსმა, რომელიც პოლონელების წინააღმდეგ ნაცისტურ და საბჭოთა დანაშაულებს იკვლევს - ზელენსკის 2023 წელს მინიჭებული უმაღლესი ეროვნული ჯილდო ჩამოართვა.

მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს ნაბიჯი არ ნიშნავს ომში პოლონეთის სტრატეგიული პოლიტიკის შეცვლას, მაგრამ განაცხადა, რომ პოლონელებმა არ უნდა "უღალატონ წინაპრების მსხვერპლს დუმილით".

მასობრივი მკვლელობების სამოქალაქო მსხვერპლზე საუბრისას ნავროცკიმ აღნიშნა, რომ "უკრაინის ერთ-ერთი სამხედრო ნაწილისთვის UPA-ს დამნაშავეების სახელის მინიჭებას იმაზე დიდი მნიშვნელობა აქვს, ვიდრე უბრალოდ უკრაინის შიდა საქმეა".

გასულ თვეში ზელენსკიმ გამოსცა ბრძანებულება, რომლის მიხედვითაც სპეცოპერაციების ერთ-ერთ შენაერთს "UPA-ს გმირები" დაერქვა. მისი თქმით, მას სურდა პატივი მიეგო ამ შენაერთის მიერ რუსული ძალების წინააღმდეგ ბრძოლის ველზე მიღწეული წარმატებისთვის. უკრაინაში ბევრი UPA-ს გმირულ შენაერთად მიიჩნევს, რომელიც დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნის წარუმატებელ მცდელობაში როგორც ნაცისტებს, ისე საბჭოთა კავშირს ებრძოდა.

ამ ბრძანებულებამ დაუყოვნებლივ გამოიწვია აღშფოთება პოლონეთის პოლიტიკურ სპექტრში.

თვის დასაწყისში პოლონეთში SW Research-ის მიერ ჩატარებულმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ რესპონდენტთა 51.9%-ის თქმით, უკრაინის პრეზიდენტის გადაწყვეტილების შემდეგ მათი დამოკიდებულება უკრაინისა და ზელენსკის მიმართ გაუარესდა.

უკრაინისა და პოლონეთის პოლიტიკოსები შეეცადნენ თავიდან აერიდებინათ სრული დიპლომატიური დაპირისპირება. სიბიგამ ხაზი გაუსვა, რომ უკრაინა მუშაობს პოლონეთთან ისტორიული დაძაბულობის შესამსუბუქებლად - კერძოდ, ომის დროს UPA-ს მიერ მოკლული ადამიანების ნეშტების ექსჰუმაციითა და მათი სათანადოდ დაკრძალვით.

მან ასევე აღნიშნა, რომ სახელის მინიჭების გადაწყვეტილების უკან არანაირი ანტიპოლონური განწყობა არ იდგა.

ხუთშაბათს ბრიუსელში ზელენსკი პოლონეთის პრემიერ-მინისტრს დონალდ ტუსკს - ნავროცკის პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეს შეხვდა. ტუსკს სურს, რომ ისტორიულმა უთანხმოებებმა ფართო სტრატეგიულ ურთიერთობებზე უარყოფითი გავლენა არ მოახდინოს.

ორ ლიდერს UPA-ს საკითხზე პირდაპირ არ უსაუბრია, თუმცა უკრაინის პრეზიდენტმა ხაზი გაუსვა პოლონეთთან ურთიერთობების სიმტკიცეს.

"მადლობელი ვარ პოლონეთის, რომ რუსული აგრესიის პირველივე დღეებიდან მხარს უჭერს უკრაინას. ეს ნამდვილად მნიშვნელოვანია ჩვენი რეგიონისა და მთელი ევროპისთვის," - განაცხადა მან.

უკრაინის ლიდერმა "თეთრი არწივის" ორდენი იმდროინდელი პრეზიდენტისგან, ანჯეი დუდასგან 2023 წელს, საზეიმო ცერემონიაზე მიიღო. ეს ჯილდო მას პოლონურ-უკრაინული ურთიერთობების გაძლიერებაში შეტანილი წვლილისა და რუსეთის შეჭრის პირობებში საკუთარი ქვეყნის დაცვისთვის გადაეცა.

პოლონეთის კანონმდებლობა სახელმწიფო ჯილდოს ჩამორთმევის საშუალებას იძლევა, თუ "დაჯილდოებულმა პირმა ჩაიდინა ქმედება, რის შედეგადაც ის ამ ორდენის ან ჯილდოს უღირსი გახდა".

"თეთრი არწივი" სათავეს 1705 წლიდან იღებს. ის გადაეცემოდათ ისეთ გამოჩენილ პირებს, როგორებიც არიან პოლონეთის ლეგენდარული ანტიკომუნისტი ლიდერი ლეხ ვალენსა და რომის პაპი იოანე პავლე II, მაგრამ ასევე გერმანიის ყოფილ კანცლერ გერჰარდ შრედერს, რუსეთის ლიდერ ვლადიმერ პუტინის ახლო მეგობარს. ორდენს ფლობდა დიქტატორი ბენიტო მუსოლინიც. პარასკევამდე ის სამუდამოდ არავისთვის ჩამოურთმევიათ.