როგორ მოაგვარა სინგაპურის მთავრობამ საცხოვრებლის კრიზისი და აქცია მოქალაქეების 90% სახლის მესაკუთრედ?

ბლოგის ავტორია უძრავი ქონების გაყიდვების კომპანია „პროსპექტი“

სინგაპურში ბინის ქირა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია, მიწა კი იმდენად ცოტაა, რომ ფაქტობრივად ფუფუნების საგნად იქცა. მიუხედავად ამისა, ქუჩაში უსახლკარო ადამიანს იქ თითქმის ვერ შეხვდებით. ერთი შეხედვით, პარადოქსია: როგორ ახერხებს პლანეტის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული ფინანსური ცენტრი, რომ მისი მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა საკუთარ ჭერქვეშ ცხოვრობდეს?

პასუხი ისტორიაშია. დღევანდელი სინგაპური ბუნებრივი მოცემულობა არ არის. სულ რაღაც 60 წლის წინ აქ სრულიად სხვა, გაცილებით მძიმე რეალობა იყო.

კრიზისი, რომელმაც ყველაფერი დაიწყო

1960-იანი წლების სინგაპურს არც ბუნებრივი რესურსები ჰქონდა, არც ძლიერი ეკონომიკა და არც საცხოვრებელი ფონდი. მოსახლეობის დიდი ნაწილი უკიდურეს სიღარიბეში ცხოვრობდა, ხისგან გადატვირთულ ქოხებში, რომლებსაც „კამპონგებს“ უწოდებდნენ.

ეს დასახლებები ანტისანიტარიისა და ეპიდემიების კერა იყო, თან მუდმივი საფრთხე: ერთი პატარა ნაპერწკალიც საკმარისი იყო, რომ ცეცხლს მთელი უბანი წამებში გაენადგურებინა. 1961 წელს ბუკიტ ჰო სვის (Bukit Ho Swee) ხანძარმა რამდენიმე საათში 16 000-ზე მეტი ადამიანი უსახლკაროდ დატოვა.

ქვეყნის პირველ პრემიერ-მინისტრს, ლი კუან იუს, კარგად ესმოდა, რომ ადამიანი, რომელსაც საკუთარი სახლი არ აქვს და დასაკარგი არაფერი გააჩნია, ქვეყნის მშენებლობაში თავს ვერ იგრძნობს მონაწილედ. სწორედ ამ კრიზისის საპასუხოდ, 1960 წელს, შეიქმნა საბინაო განვითარების საბჭო, HDB (Housing & Development Board), რომელმაც ქალაქის ისტორია შეცვალა.

მიწა სახელმწიფოს ხელში

მთავრობის პირველი და ყველაზე გაბედული ნაბიჯი 1966 წელს მიღებული მიწის გამოსყიდვის აქტი (Land Acquisition Act) იყო. სახელმწიფომ კერძო მიწები მასობრივად გამოისყიდა, თანაც საბაზრო ღირებულებაზე გაცილებით დაბალ ფასად. დღეს სინგაპურის მიწის დაახლოებით 90% სახელმწიფოს ეკუთვნის.

ლოგიკა მარტივი იყო: როცა ტერიტორია ასე შეზღუდულია, კერძო დეველოპერებს მიწის ფასებით სპეკულირების საშუალება არ უნდა ჰქონდეთ. ქალაქგეგმარება მთლიანად სახელმწიფომ აიღო ხელში და მასშტაბური მშენებლობა დაიწყო.

სახელმწიფოს ბინები უფასოდ არ დაურიგებია, რადგან არ სურდა, მოქალაქეები მასზე დამოკიდებულნი გამხდარიყვნენ. მეორე მხრივ, ხალხი არც ბანკების მძიმე კრედიტების ამარა დაუტოვებია. გამოსავალი ცენტრალურ სადაზღვევო-საპენსიო ფონდთან, CPF-თან (Central Provident Fund) კავშირში აღმოჩნდა.

სისტემა ასე მუშაობს:

1.დასაქმებული და დამსაქმებელი ყოველთვიურად ხელფასის გარკვეულ ნაწილს სავალდებულო დანაზოგის სახით ფონდში რიცხავენ;

2.ამ დანაზოგით მოქალაქეს შეუძლია, HDB-ის ბინის პირველადი შენატანი და ყოველთვიური, სუბსიდირებული იპოთეკაც დაფაროს;

3.ბინა 99-წლიანი იჯარით იყიდება, რაც მყიდველს პრაქტიკულად მთელი სიცოცხლის მანძილზე მესაკუთრედ აქცევს.

ამის წყალობით, დაბალი და საშუალო შემოსავლის ოჯახებისთვისაც კი საკუთარი ბინა ყოველდღიურ ბიუჯეტზე მძიმე ტვირთად აღარ აწვება.

უბნები, სადაც ყველაფერი ახლოსაა

სინგაპურის HDB-ის კორპუსები არასდროს ყოფილა უსახური „საძილე რაიონები“. ქალაქგეგმარების მთავარ პრინციპად თვითკმარი უბნის იდეა იქცა: საცხოვრებელი კომპლექსის დაპროექტებისას მთელი გარემო წინასწარ იგეგმება.

პირველ სართულებზე ან რამდენიმე წუთის სავალზე იხსნება იაფი, ტრადიციული კვების ჰოლები (Hawker Centres), საოჯახო კლინიკები და სუპერმარკეტები. თითქმის ყველა უბანს აქვს მეტროსადგური და ავტობუსის ხაზები. იქვეა სკოლები, საბავშვო ბაღები და მწვანე პარკები.

შედეგად, ყოველდღიური საჭიროებებისთვის ადამიანს საკუთარი რაიონის დატოვება თითქმის არ სჭირდება.

ეთნიკური კვოტები: როგორ აიცილეს თავიდან გეტოები

სინგაპურის მოდელის ყველაზე მკაცრი და საკამათო, თუმცა შედეგიანი ნაწილი ეთნიკური ინტეგრაციის პოლიტიკაა (Ethnic Integration Policy).

სინგაპური მრავალეთნიკური ქვეყანაა: აქ ძირითადად ჩინელები, მალაიზიელები და ინდოელები ცხოვრობენ. წარსულში ეთნიკურ ნიადაგზე სისხლიანი შეტაკებები იშვიათი არ ყოფილა. იმისთვის, რომ საზოგადოება არ დაყოფილიყო და ეთნიკური გეტოები არ გაჩენილიყო, მთავრობამ 1989 წელს კვოტები შემოიღო: თითოეულ კორპუსსა და უბანში ცალკეული ეთნიკური ჯგუფის წილი დადგენილ ზღვარს, რომელიც ქვეყნის დემოგრაფიულ პროპორციას ეფუძნება, არ უნდა აღემატებოდეს.

ბინის ყიდვისა თუ გაყიდვისას ეს კვოტა აუცილებლად უნდა იყოს დაცული. ამის შედეგად სხვადასხვა კულტურისა და რელიგიის ადამიანები გვერდიგვერდ ცხოვრობენ, მათი შვილები ერთად იზრდებიან, და ეთნიკური დაძაბულობა, რომელიც ოდესღაც ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი საფრთხე იყო, დღეს თითქმის აღარ იგრძნობა.

სად არის სინგაპური დღეს

შედეგი შთამბეჭდავია: სინგაპურის მოსახლეობის დაახლოებით 80% HDB-ის ბინებში ცხოვრობს, მათი აბსოლუტური უმრავლესობა კი ამ ბინების მესაკუთრეა. ქვეყანამ მოახერხა ის, რაც ბევრი განვითარებული ეკონომიკისთვის დღემდე გადაუჭრელ პრობლემად რჩება: უსახლკარობა პრაქტიკულად აღმოფხვრა.