საქართველოს მთავრობამ ცემენტის, კირისა და მაგნიუმის წარმოებისთვის ახალი ტექნიკური რეგლამენტი დაამტკიცა

საქართველოს მთავრობამ 2026 წლის 21 სექტემბერს №461 დადგენილებით დაამტკიცა ტექნიკური რეგლამენტი - ცემენტის, კირისა და მაგნიუმის ოქსიდის წარმოებისთვის საუკეთესო ხელმისაწვდომი ტექნიკის (BAT) შესახებ დასკვნები. დოკუმენტს ხელი მოაწერა პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ, დადგენილება კი გამოქვეყნებისთანავე ამოქმედდა.

რეგლამენტი ეყრდნობა „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ საქართველოს კანონსა და პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსს და ეხმიანება ევროკავშირის შესაბამის BAT დასკვნებს, რომლებიც ცემენტის, კირისა და მაგნიუმის ოქსიდის სექტორისთვის ევროპულ დონეზეც მოქმედებს.

რომელ საწარმოებზე ვრცელდება

დოკუმენტი ეხება სამ ძირითად საქმიანობას: ცემენტის კლინკერის წარმოებას მბრუნავ ღუმელებში დღეღამური სიმძლავრით 500 ტონაზე მეტი (ან სხვა ტიპის ღუმელებში — 50 ტონაზე მეტი), კირის წარმოებას 50 ტონაზე მეტი დღეღამური სიმძლავრის ღუმელებში და მაგნიუმის ოქსიდის წარმოებას მშრალი მეთოდით, ბუნებრივი მაგნეზიტისგან, ასევე 50 ტონაზე მეტი სიმძლავრის დანადგარებში. რეგლამენტი არ ვრცელდება მაგნიუმის ოქსიდის სველი მეთოდით წარმოებაზე, ზედაბალი დოლიმის წარმოებაზე და შახტური ტიპის ღუმელებზე ცემენტის კლინკერისთვის.

რას ითვალისწინებს რეგლამენტი

დოკუმენტი აწესებს ე.წ. BAT-თან დაკავშირებულ ემისიის დონეებს (BAT-AEL) ატმოსფერულ ჰაერში გაფრქვევებზე — მტვერზე, აზოტისა და გოგირდის ოქსიდებზე, ქლორწყალბადსა და ფტორწყალბადზე, დიოქსინებსა და ფურანებზე, აგრეთვე მძიმე მეტალებზე (ვერცხლისწყალი, კადმიუმი, ტყვია და სხვა). ასევე განსაზღვრულია ენერგომოხმარების ორიენტირებული დონეები საწარმოო პროცესის ტიპების მიხედვით.

რეგლამენტში ცალკე თავებია დათმობილი გარემოსდაცვითი მართვის სისტემების დანერგვას, ხმაურის შემცირების ტექნიკებს, ემისიების მონიტორინგის მოთხოვნებს, ასევე ნარჩენების ნედლეულად ან საწვავად გამოყენების წესებს - მათ შორის ხარისხის კონტროლის მოთხოვნებს და თანაინსინერაციის (ერთდროული დაწვის) ტემპერატურულ პარამეტრებს.

ვის და როდის შეეხება

დადგენილება განასხვავებს „არსებულ“ და „ახალ“ დანადგარებს. არსებულად ითვლება საწარმო, რომელსაც გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება 2026 წლის 1 სექტემბრამდე ჰქონდა გაცემული ან რომელიც ამ თარიღამდე მოქმედებდა შესაბამისი პროცედურების ფარგლებში. ასეთი, უკვე მოქმედი საწარმოებისთვის, ახალი რეგლამენტის მოთხოვნები ამოქმედდება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მათზე გაიცემა ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვა — ანუ დაუყოვნებელი ვალდებულება ყველა არსებული საწარმოსთვის არ დგება.

დაინტერესებული პირისთვის ხელმისაწვდომია დოკუმენტის სრული ტექსტი, სადაც დეტალურადაა გაწერილი თითოეული ტექნიკური მოთხოვნა (BAT 1–69) და კონკრეტული ემისიის ზღვრული მაჩვენებლები თითოეული დამაბინძურებლის მიხედვით.

კონკრეტული ემისიის ზღვრული მაჩვენებლები:

მტვრის ემისიები

• ღუმელში წვის პროცესებიდან (ცემენტი): < 10 მგ/ნმ³, საშუალო სადღეღამისო მაჩვენებელი • გაგრილება-დაფქვის პროცესებიდან (ცემენტი): < 10–20 მგ/ნმ³ • მტვრიანი ოპერაციებიდან (ღუმლის გარეშე, ყველა საქმიანობა): < 10 მგ/ნმ³ • კირის ღუმლის წვის პროცესებიდან: სახელოიანი ფილტრით < 10 მგ/ნმ³, ელექტროფილტრით < 20 მგ/ნმ³ (მაღალი წინაღობის მტვრისთვის — 30 მგ/ნმ³-მდე) • მაგნიუმის ოქსიდის ღუმლის წვის პროცესებიდან: < 20–35 მგ/ნმ³

აზოტის ოქსიდები (NOx, გამოსახული NO2-ით)

• ცემენტი, წინასწარი გაცხელების ღუმელი: < 200–450 მგ/ნმ³ • ცემენტი, ლეპოლი და გრძელი გამოწვის მბრუნავი ღუმელი: 400–800 მგ/ნმ³ • კირი, PFRK/ASK/MFSK/OSK ტიპის ღუმლები: 100–350 მგ/ნმ³ • კირი, LRK/PRK ტიპის ღუმლები: < 200–500 მგ/ნმ³ (ცალკეულ შემთხვევებში 800 მგ/ნმ³-მდე) • მაგნიუმის ოქსიდი: < 500–1500 მგ/ნმ³ • SNCR-ის გამოყენებისას ამიაკის (NH3) გადაადგილება: < 30–50 მგ/ნმ³

გოგირდის ოქსიდები (SOx, გამოსახული SO2-ით)

• ცემენტი: < 50–400 მგ/ნმ³ • კირი, PFRK/ASK/MFSK/OSK/PRK: < 50–200 მგ/ნმ³ • კირი, LRK: < 50–400 მგ/ნმ³ • მაგნიუმის ოქსიდი: < 50–400 მგ/ნმ³ (სველი სკრუბერის გარეშე — < 1500 მგ/ნმ³-მდე, დაჭერის ეფექტურობით მინიმუმ 60%)

ნახშირჟანგი (CO)

• კირის წარმოება: < 500 მგ/ნმ³ • მაგნიუმის ოქსიდი: < 50–1000 მგ/ნმ³ • ელექტროფილტრების გამოყენებისას CO-ის გამოჟონვის ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს წლიურად ჯამურად 30 წუთს

ჯამური ორგანული ნახშირბადი (TOC)

• კირი, LRK/PRK: < 10 მგ/ნმ³ • კირი, ASK/MFSK/PFRK: < 30 მგ/ნმ³

ქლორწყალბადი (HCl) და ფტორწყალბადი (HF)

• ცემენტი: HCl < 10 მგ/ნმ³; HF < 1 მგ/ნმ³ • კირი: იგივე ზღვრები — HCl < 10 მგ/ნმ³; HF < 1 მგ/ნმ³

დიოქსინები და ფურანები (PCDD/F)

• ცემენტისა და კირისთვის ერთნაირი ზღვარი: < 0,05–0,1 ნგ I-TEQ/ნმ³ (სინჯის აღების პერიოდი 6–8 საათი)

მძიმე მეტალები (ცემენტი და კირი)

• Hg (ვერცხლისწყალი): < 0,05 მგ/ნმ³ • Cd + Tl (კადმიუმი, თალიუმი) ჯამურად: < 0,05 მგ/ნმ³ • As, Sb, Pb, Cr, Co, Cu, Mn, Ni, V ჯამურად: < 0,5 მგ/ნმ³

ენერგომოხმარების ორიენტირებული დონეები

• ცემენტის მშრალი მეთოდი, მრავალსაფეხურიანი წინასწარი გაცხელებით: 2900–3300 მგჯ/ტ კლინკერი • კირის წარმოება (ღუმლის ტიპის მიხედვით): 3,2–9,2 გჯ/ტ პროდუქტი • მაგნიუმის ოქსიდი: 6–12 გჯ/ტ პროდუქტი

ვის და როდის შეეხება

დადგენილება განასხვავებს „არსებულ“ და „ახალ“ დანადგარებს. არსებულად ითვლება საწარმო, რომელსაც გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება 2026 წლის 1 სექტემბრამდე ჰქონდა გაცემული. ასეთი საწარმოებისთვის ახალი მოთხოვნები ამოქმედდება მხოლოდ ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვის გაცემის შემდეგ.