ვინ არის მოლდოვის პრემიერობის პოსტზე წარდგენილი ბიზნესმენი ვასილე ტოფანი და რა ხედვა აქვს მას?

მოლდოვის პრეზიდენტმა მაია სანდუმ ქვეყნის ახალი პრემიერ-მინისტრის პოსტზე 44 წლის ფინანსისტი და ბიზნესმენი ვასილე ტოფანი წარადგინა. ამის შესახებ სანდუმ შაბათს გამართულ პრესკონფერენციაზე განაცხადა.

საქმე ისაა, რომ 3 ივლისს მოლდოვის პრემიერ-მინისტრი ალექსანდრუ მუნტიანუ თანამდებობიდან გადადგა. არსებული ინფორმაციით, ეს ნაბიჯი მასა და ქვეყნის პრეზიდენტ მაია სანდუს შორის არსებულ უთანხმოებას უკავშირდებოდა. მუნტიანუმ პოსტი თანამდებობაზე დანიშვნიდან ერთ წელზე ნაკლებ პერიოდში დატოვა. ყოფილმა ლიდერმა განაცხადა, რომ მან საკუთარი პრინციპების საწინააღმდეგოდ საქმიანობის გაგრძელებაზე უარი თქვა, თუმცა არ დააკონკრეტა, რა გახდა კონფლიქტის წინაპირობა.

მუნტიანუს გადაწყვეტილების შემდეგ, ვასილე ტოფანმა მიიღო პრემიერობის პოსტზე შეთავაზება და განაცხადა: „მოლდოვამ ბოლო წლებში მრავალი შესანიშნავი გამარჯვება მოიპოვა და ახლა ჩვენ გვაქვს ისტორიული შანსი, გავხდეთ ევროკავშირის წევრი... მესმის მომენტის სიმძიმე, მაგრამ ასევე რეალური პერსპექტივა, რომ მოლდოვა იქ მივიყვანოთ, სადაც ის 20 წლის წინ უნდა ყოფილიყო. ჩვენ არ გვაქვს უფლება, ეს ისტორიული შესაძლებლობა ხელიდან გავუშვათ“.

მან პირობა დადო, რომ თავის ბიზნეს გამოცდილებას მოახმარს ქვეყნის ევროკავშირში გაწევრიანების შესახებ ხელშეკრულების ხელმოწერას, ინსტიტუტების გაწმენდასა და გაძლიერებას და ეკონომიკური განვითარების ხელშეწყობას მოქალაქეების კეთილდღეობის გასაუმჯობესებლად. „წინ ბევრი სამუშაოა. ბევრი სამუშაოა“, - აღნიშნა მან.

რა გამოცდილება აქვს ვასილე ტოფანის?

პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი, ვასილე ტოფანი ინვესტორი, მეწარმე და მოლდოვას რესპუბლიკის ბიზნეს საზოგადოებაში გავლენიანი ფიგურაა. ბოლო წლებში ის მნიშვნელოვან საჯარო თანამდებობებზე განიხილებოდა, მათ შორის 2025 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ პრემიერ-მინისტრის და კიშინიოვის მერის თანამდებობებზე. თუმცა, ტოფანმა მერის თანამდებობაზე უარი თქვა და განაცხადა, რომ „ეროვნულ თანამდებობაზე უკეთესად იმუშავებდა, ვიდრე ადგილობრივ თანამდებობაზე“.

ამჟამად, 44 წლის ტოფანი Horizon Capital-ის პარტნიორი და საინვესტიციო კომიტეტის წევრია, რომელიც ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი საინვესტიციო ფონდია, 1,8 მილიარდ დოლარზე მეტ ინვესტიციას მართავს და უკრაინასა და მოლდოვას რესპუბლიკაში ოპერირებს.

„ჩვენ ინსტიტუციური ინვესტორებისგან ვიზიდავთ ფულს - მსოფლიოს დიდი საპენსიო ფონდებიდან, დიდი საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციებიდან. ამას ძალიან გამჭვირვალედ ვაკეთებთ. ამ ფულს კერძო კომპანიებში ინვესტირებისთვის ვიზიდავთ. ჩვენ ვეხმარებით კომპანიებს გაზრდასა და კაპიტალის ზრდაში“, - განაცხადა ვასილე ტოფანმა მიმდინარე წლის მაისში ერთ-ერთ პოდკასტში.

ადრე ტოფანი მუშაობდა კონსულტანტად Monitor Group-ში, რომელიც მოგვიანებით Deloitte-ის ნაწილი გახდა, ასევე, მენეჯერად ამსტერდამში Philips-ში კორპორატიული სტრატეგიისა და შესყიდვების დეპარტამენტში. მან დააარსა სტარტაპი, რომელიც სპეციალიზებულია ციფრული ჯანდაცვის გადაწყვეტილებებში, იგი მოგვიანებით გახდა Ovia Health, რომელიც Labcorp-მა შეიძინა.

საინვესტიციო საქმიანობის გარდა, ვასილე ტოფანი რამდენიმე ორგანიზაციის საბჭოშია, მათ შორის მოლდოვაში ამერიკის სავაჭრო პალატის, Startup Moldova Foundation-ისა და ორგანიზაცია Media Alternativa-ს. გარდა ამისა, 2018 წლიდან ის კომერციული ბანკის maib-ის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრია.

განათლება

ვასილე ტოფანი სკოლის დამთავრების შემდეგ, ის სწავლობდა როტერდამის ერასმუსის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ბაკალავრის ხარისხი და შემდეგ მაგისტრის ხარისხი საჯარო მენეჯმენტში.

„ნიდერლანდებში პრაქტიკულად ფულის გარეშე წავედი. სტიპენდია მივიღე, როგორც მოლდოვას საუკეთესო სტუდენტმა. მე ვიყავი მანქანების ოპერატორი და შუაღამიდან დილის 7 საათამდე ვმუშაობდი. ამის შემდეგ ვბრუნდებოდი, საათნახევარს ვიძინებდი და გაკვეთილებზე დავდიოდი“, - თქვა ტოფანმა პოდკასტში.

2012 წელს მან წარჩინებით დაამთავრა ჰარვარდის ბიზნეს სკოლა. ამავდროულად, ოჯახთან ერთად გადავიდა კიევში, საიდანაც უკრაინაში ომის დაწყებისას მოლდოვას რესპუბლიკაში დაბრუნდა, რადგან ბავშვებისთვის უფრო გონივრულად მიიჩნია უსაფრთხო ქვეყანაში ყოფნა. ცნობისთვის, ვასილე ტოფანი ოთხი ბიჭის მამაა, რომელთაგან უმცროსი ამ ზაფხულს დაიბადა.

ადგილობრივი საჯარო ადმინისტრირების რეფორმა, ვასილე ტოფანის ხედვით

აღსანიშნავია, რომ 2025 წელს ვასილე ტოფანი იყო „ევროპა 2028“ პლატფორმის ინიციატორთა შორის, რომელიც მეწარმეებმა და ეკონომისტებმა წამოიწყეს მოლდოვას რესპუბლიკის ევროკავშირში გაწევრიანების მხარდასაჭერად და სტრუქტურული რეფორმების ხელშესაწყობად. ვასილე ტოფანი მუდმივად უჭერდა მხარს სახელმწიფო ხარჯების შემცირებას, ბიზნესთან ურთიერთობების გამარტივებას, კერძო ინვესტიციების მოზიდვას და ექსპორტის განვითარებას.

ხელისუფლების მიერ ინიცირებული ადგილობრივი საჯარო ადმინისტრირების რეფორმის კონტექსტში, „ევროპა 2028“-ის საინიციატივო ჯგუფის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ მერების რაოდენობის დაახლოებით 900-დან 300-მდე და რაიონების 32-დან 10-მდე შემცირების განზრახვა მოქალაქეების სასარგებლოდ რეალურ ცვლილებებს არ მოიტანს.

წელს მარტში კი, ვასილე ტოფანმა წარადგინა ინიციატივა „ბალტიის ფორმულა“, რომელიც მოლდოვას ქვეყნის ტერიტორიაზე 40 მუნიციპალიტეტის შექმნას სთავაზობდა, მათ შორის ოთხი მუნიციპალიტეტის მდინარე დნესტრის მარცხენა სანაპიროზე - რიბნიტა, დუბასარი, ტიგინა და ტირასპოლი.

ვასილე ტოფანმა განაცხადა, რომ რაიონები „უნდა აღმოიფხვრას“ ბიუროკრატიის შესამცირებლად, როგორც ამას ესტონეთი, ლატვია და ლიეტუვა დიდი ხანია აკეთებენ. იმისათვის, რომ ახალი მუნიციპალიტეტები არ იყვნენ მხოლოდ ადმინისტრაციული სტრუქტურები ქაღალდზე, არამედ რეალური განვითარების წერტილები, ტოფანის მხრიდან შემოთავაზებულია ფისკალური დეცენტრალიზაცია, რომლის მეშვეობითაც კორპორატიული საშემოსავლო გადასახადის 50% და დღგ-ს ორი პროცენტული პუნქტი პირდაპირ ადგილობრივ ბიუჯეტებში დარჩება.

ამავდროულად, ადგილობრივი იდენტობის დაკარგვის შიშის შესამსუბუქებლად, „ბალტიის ფორმულა“ პრეტორების სისტემის შექმნას გვთავაზობს. ესენი იქნებიან ადგილობრივი წარმომადგენლები, დაახლოებით 5000 მოსახლეზე ერთი, რომლებიც უზრუნველყოფენ სოფლებსა და ცენტრალურ მუნიციპალურ ადმინისტრაციას შორის პირდაპირ კავშირს.

პრემიერის პოსტზე პირველი შეთავაზება

2025 წლის 28 სექტემბერს მოლდოვას რესპუბლიკაში ჩატარებული საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, ტოფანის სახელი პრემიერ-მინისტრის თანამდებობის კანდიდატთა სიაში შეიყვანეს, რაც მოგვიანებით თავადაც დაადასტურა. თუმცა მაშინ მან თქვა, რომ შეთავაზებაზე უარს ამბობდა იმ დროს კერძო სექტორში მისი პასუხისმგებლობებისა და შესაბამისი გარდამავალი პერიოდის საჭიროების გამო. კერძოდ, მან თქვა, რომ არ სურდა 22 კომპანიისა და 51 000-ზე მეტი ადამიანისგან შემდგარი გუნდის „მიტოვება“.

პრემიერ-მინისტრ ალექსანდრუ მუნტიანუს დანიშვნის შემდეგ, ვასილე ტოფანმა განაცხადა, რომ მას „აქვს პროფესიული გამოცდილება, ენერგია და ცხოვრებისეული სიბრძნე, რათა იყოს შესანიშნავი პრემიერ-მინისტრი“.

ახლა კი უკვე პრემიერ მუნტიანუს გადადგომის შემდეგ, ვასილე ტოფანმა სოციალურ ქსელებში პოსტში დაწერა, რომელშიც აღნიშნა, რომ მოლდოვას რესპუბლიკაში საქმე იმდენად რთულია, რომ მომავალ პრემიერ-მინისტრს „(თითქმის) შეუძლებელი მისია“ ელის.

ვასილე ტოფანის ხედვა მოლდოვის მომავლის შესახებ

ნებისმიერი ტრანსფორმაცია იწყება მკაფიო ხედვის განსაზღვრით, თქვა მან და დააკონკრეტა, რომ, მისი აზრით, ეს ხედვა ნიშნავს მოლდოვის „მეწარმეებისთვის ყველაზე მეგობრულ ევროპულ ქვეყნად ქცევას“.

მან ასევე თქვა, რომ ქვეყანას სჭირდება გაცილებით პატარა, მაგრამ უფრო ეფექტური და კარგად ანაზღაურებადი საბიუჯეტო სექტორი და აღნიშნა, რომ საჭიროა „რადიკალური ცვლილება“, რომელიც აღარ დაუშვებს სასამართლოს გადაწყვეტილებებით გათავისუფლებული თანამდებობის პირების სამსახურში აღდგენას. ასევე, სახელმწიფო კომპანიებთან დაკავშირებით ტოფანი ამბობს, რომ მათთვის საჭიროა ყოველწლიური „დიდი ოთხეულის“ აუდიტი.

„აქტივი ეფექტურად იმართება, როდესაც არსებობს მფლობელი/მენეჯერი. სახელმწიფო და კოლექტიური ქონება, შემთხვევათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში, სულელი მმართველები არიან, რადგან თუ აქტივი ყველას ეკუთვნის, ის არავის ეკუთვნის და დამოკიდებულებაც შესაბამისია. მე ეს სრულად ვნახე მოლდაცას საქმეში“, - მაგალითი მოჰყავს მან.

რაც შეეხება საგადასახადო რეფორმას, ვასილე ტოფანმა თქვა, რომ ის არაპოპულარულია, მაგრამ აბსოლუტურად აუცილებელია და მისი გადადება არ შეიძლება.

„შეგიძლიათ დაბეგროთ 5 რამ: ინვესტიცია, შრომა, კაპიტალი, მოხმარება, მანკიერებები. არსებობს კონსენსუსი მანკიერებებზე. თუმცა, ფინანსების ქონისთვის, თქვენ უნდა წაახალისოთ ინვესტიციები, შრომა და კაპიტალის დაგროვება. ჩვენ ყველანი ვამბობთ, რომ გვინდა გადმორიცხვებსა და მოხმარებაზე დაფუძნებული მოდელიდან გადავიდეთ ინვესტიციებსა და ექსპორტზე დაფუძნებულ მოდელზე, რომელიც მეტ კეთილდღეობას მოიტანს. შემდეგ ჩვენ შესაბამისად უნდა დავბეგროთ ყველაფერი“, - აღნიშნა კანდიდატმა.

ცნობისთვის, მოლდოვას მმართველი „მოქმედებისა და სოლიდარობის პარტია“ (PAS), რომელიც აკონტროლებს როგორც პარლამენტს, ასევე მთავრობას, მხარს უჭერს ტოფანს.

მოლდოვას კონსტიტუციის თანახმად, ტოფანს 15 დღე აქვს იმისათვის, რომ პარლამენტს დასამტკიცებლად წარუდგინოს პროგრამა და მინისტრთა კაბინეტის შემადგენლობა.