ექსპორტიორიდან იმპორტიორამდე - რატომ ვერ აგვარებს რუსეთი საწვავის დეფიციტს სხვა ქვეყნებიდან იმპორტით?
უკრაინის თავდასხმების გამო რუსეთში საწვავის კრიზისი სულ უფრო მწვავდება. ამ თემაზე საუბრისას ეკონომისტმა ზაზა ბროლაძემ BMGTV-ის ეთერში განაცხადა, რომ კრიზისის ფონზე, რუსეთი უდიდესი ექსპორტიორი ქვეყნიდან იმპორტიორად გადაიქცა და საწვავის შემოტანა ინდოეთიდან, ყაზახეთიდან და ბელარუსიდან დაიწყო, თუმცა ტექნიკური და ლოგისტიკური ბარიერების გამო, ეს ქვეყნები რუსეთის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ვერ ახერხებენ.
მისივე განმარტებით, შექმნილი 25%-იანი დეფიციტიდან 10% რეზერვების ხარჯზე შეივსო, თუმცა 15% სუფთა დეფიციტია. ვინაიდან რესურსი რეგიონებში არათანაბრად ნაწილდება, ქვეყანაში საწვავზე უზარმაზარი რიგები წარმოიქმნა.
"რუსეთში დაახლოებით 35 დიდი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანაა, რომელთაგან თითქმის ყველა უკრაინულმა დრონებმა მეტ-ნაკლები ხარისხით დააზიანეს. ამან გამოიწვია ის, რომ მიმდინარე ბენზინზე მოთხოვნის მხოლოდ 75%-ის დაკმაყოფილება ხერხდება, რის გამოც 25%-იანი დეფიციტი წარმოიქმნა. აქედან 10% რეზერვების ხარჯზე დაიფარა, ხოლო 15% სუფთა დეფიციტს წარმოადგენს. ვინაიდან ეს საშუალო მაჩვენებელია და ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში არათანაბრად არის გადანაწილებული, ზოგან უზარმაზარი რიგებია, ზოგან კი შედარებით ნაკლები.
თუ ჩავხედავთ იმას თუ რა გავლენა აქვს ბენზინს და მის ფასს მთლიან ეკონომიკაზე, მნიშვნელოვანია ერთი დეტალის განხილვა: რუსეთში ბენზინის ფასი სუბსიდირებულია. სუბსიდირება ხდება არა მომხმარებლის, არამედ მიმწოდებლის დონეზე, რასაც „დემფერის“ მექანიზმი ჰქვია. ეს საკმაოდ ძვირი სიამოვნებაა 2025 წელს ბიუჯეტიდან სუბსიდირებაზე 11 მილიარდ დოლარზე მეტი დაიხარჯა, ხოლო მიმდინარე წლის მხოლოდ ექვს თვეში უკვე 8 მილიარდია ათვისებული. ეს მექანიზმი მხოლოდ დიდ საცალო ქსელებზე (მაგალითად, „ლუკოილზე“, „როსნეფტზე“) ვრცელდება, რომლებიც მომხმარებელს ბენზინს წინასწარ შეთანხმებული ფასით აწვდიან. ეს კომპანიები ბაზრის დაახლოებით 70%-ს ქმნიან.
ამრიგად, ბენზინის დეფიციტის ფონზე, დიდ ქსელებში ნარჩუნდება დაბალი ფასები სუბსიდირების სისტემის წყალობით, ხოლო ბაზრის დანარჩენი 30%-ის მიწოდება მცირე კერძო კომერციულ გასამართ სადგურებზე ხდება, სადაც საწვავი მაღალ ფასებში იყიდება.