პუტინი კარგავს კონტროლს | ანონიმური სტატია The Economist-ში - Netgazeti

ბრიტანულმა ჟურნალმა The Economist გამოაქვეყნა ანონიმური სტატია, სათაურით: „ვლადიმერ პუტინი კარგავს კონტროლს რუსეთზე“. მისი ავტორის, რუსეთის მთავრობის ყოფილი მაღალჩინოსნის ვინაობას თან ახლავს მინაწერი: „პირქუში ხედვა მოსკოვიდან“, რაც შესაძლოა იმაზე მიუთითებდეს, რომ ის კვლავ რუსეთში ცხოვრობს. სტატიაში ავტორი ამტკიცებს, რომ „ყოველი ახალი ნაბიჯი, რომელსაც ვლადიმერ პუტინი ძალაუფლების შესანარჩუნებლად დგამს, მხოლოდ აჩქარებს დაშლის პროცესს“.

გთავაზობთ ამ სტატიის ქართულ თარგმანს.

ეს მოხდა არა როგორც ფაქტის, არამედ როგორც მყისიერი და ყოვლისმომცველი განცდის დონეზე: ვლადიმერ პუტინმა რუსეთი ჩიხში შეიყვანა და არავინ იცის, რა მოხდება შემდეგ. პირველი გამოვლინება იყო იმ ენის ცვლილება, რომელსაც იყენებდნენ მაღალჩინოსნები, რეგიონული გუბერნატორები და ბიზნესმენები: მათ შეწყვიტეს მრავლობითი რიცხვის პირველი პირის გამოყენება ქვეყანაში ხელისუფლების ქმედებებზე საუბრისას.

ჯერ კიდევ გასულ გაზაფხულზე ყველა საუბრობდა „ჩვენზე“ და „ჩვენსაზე“. პუტინის ომი უკრაინის წინააღმდეგ შესაძლოა იყო წინდაუხედავი და კატასტროფული, მაგრამ ის საზიარო იყო. „ჩვენ“ ამის შიგნით ვიყავით და „ჩვენთვის“ ყველასთვის უკეთესი იქნებოდა, თუ ის სწრაფად დასრულდებოდა. ახლა კი ისინი მომხდარს აღწერენ, როგორც „მის“ ამბავს და არა „ჩვენსას“. არა ჩვენს პროექტს, არა ჩვენს დღის წესრიგს, არა ჩვენს ომს.

მის გადაწყვეტილებებს „უცნაურს“ უწოდებენ. კიდევ უფრო უცნაურია ის ფაქტი, რომ იგი საერთოდ წყვეტს რაიმეს. საქმე მხოლოდ მის დაცემულ რეიტინგში არ არის. მომავალი აღარ განიხილება იმ კუთხით, თუ რას გადაწყვეტს პუტინი, არამედ როგორც რაღაც, რაც მისგან დამოუკიდებლად განვითარდება — და შესაძლოა, მისი მონაწილეობის გარეშეც.

რიტორიკის ეს ცვლილება არ ნიშნავს აჯანყებას. ავტორიტარულ სისტემას შეუძლია დიდხანს იარსებოს შიშის, ინერციისა და რეპრესიების ხარჯზე. მას კვლავ აქვს ძალადობაზე მონოპოლია, მაგრამ დაკარგა მომავლის ფორმირების მონოპოლია. წარსულში რეჟიმს, მიუხედავად მთელი მისი სიცრუისა, ჰქონდა ერთგვარი პროექტი, რომლის თავზე მოხვევაც შეეძლო: „სახელმწიფოებრიობის აღდგენა“, საკუთარი თავის, როგორც „ენერგეტიკული ზესახელმწიფოს“ დამკვიდრება. იყო „მოდერნიზაციაც“ კი ულტრაკონსერვატიზმისა და ომისკენ მკვეთრად შემობრუნებამდე.

ირონია ის არის, რომ პუტინმა ომი ძალაუფლებისა და მის მიერ შექმნილი სისტემის შესანარჩუნებლად დაიწყო. ახლა კი, კონფლიქტის დაწყების შემდეგ პირველად, რუსები იწყებენ მომავლის წარმოდგენას მის გარეშე. ეს არის ოთხი ფაქტორის შერწყმის შედეგი:

1. სამხედრო მოქმედებების მზარდი ფასი

ომი უკრაინაში ჩაფიქრებული იყო როგორც სპეციალური სამხედრო ოპერაცია, რომელსაც აწარმოებდნენ ადამიანთა შერჩეული ჯგუფები, რომლებიც თავიანთი ძალისხმევისთვის ფინანსურ ჯილდოს მიიღებდნენ, მაშინ როცა დანარჩენი საზოგადოება ჩვეულებრივად გააგრძელებდა ცხოვრებას. ეს მოდელი დაინგრა ომის გაჭიანურებასთან და გაფართოებასთან ერთად. ამან გამოიწვია ინფლაციისა და გადასახადების ზრდა, ინფრასტრუქტურის გაუარესება, ცენზურის გაძლიერება და გაუთავებელი აკრძალვები. ეს არ არის ეროვნული მასშტაბის ომი, მაგრამ ის ეროვნულად ფინანსდება — და სანაცვლოდ საზოგადოება ვერანაირ შედეგს ვერ იღებს.

2. ელიტების მოთხოვნა წესებზე

იზრდება მოთხოვნა წესებზე იმ ელიტების მხრიდან, რომლებიც იძულებულნი გახდნენ, საკუთარი კაპიტალით რუსეთში დაბრუნებულიყვნენ. მანამდე მათი საკუთრების უფლებები დაცული იყო დასავლეთის მიერ. კონფლიქტების მოსაგვარებლად და დასაცავად იყენებდნენ ლონდონის სასამართლოებს, ოფშორულ სტრუქტურებსა და საერთაშორისო არბიტრაჟს. ახლა კი კონფლიქტები უნდა მოგვარდეს ქვეყნის შიგნით, ფუნქციონირებადი ინსტიტუტების გარეშე.

ბოლო სამი წლის განმავლობაში კერძო ბიზნესიდან მოხდა დაახლოებით 5 ტრილიონი რუბლის ($60 მილიარდი) ღირებულების აქტივების კონფისკაცია, ნაციონალიზაცია ან ლოიალურად განწყობილი პირებისა და მეგობრებისთვის გადაცემა, რაც წარმოადგენს საკუთრების ყველაზე მასშტაბურ გადანაწილებას 1990-იანი წლების მასობრივი პრივატიზაციის შემდეგ. საქმე ის არ არის, რომ ელიტებმა უცებ შეიყვარეს კანონის უზენაესობა ან დემოკრატია. არამედ ის, რომ რეჟიმის მიმართ ლოიალურებსაც კი სწყურიათ წესები და ინსტიტუტები, რომლებსაც შეუძლიათ კონფლიქტების სამართლიანად მოგვარება.

3. ცვალებადი გეოპოლიტიკა და იდენტობის კრიზისი

მესამე ფაქტორი არის ცვალებადი გეოპოლიტიკური კლიმატი, რაშიც თავად პუტინმა შეიტანა წვლილი. რუსეთს სჯერა, რომ ცვლის გლობალურ წესრიგს. სინამდვილეში, ის მხოლოდ კატალიზატორია: რუსეთის ომმა უკრაინის წინააღმდეგ დააჩქარა დასავლური დემოკრატიის კრიზისი, პოპულიზმის ზრდა და გლობალიზაციით დაღლილობა. რუსეთი ახლა აღმოჩნდა სამყაროში, სადაც წესები სუსტია და დომინირებს ეკონომიკური და ტექნოლოგიური ძალაუფლება და უხეში ძალა.

წესებზე დაფუძნებულ სამყაროში რუსეთს შეეძლო გამოეყენებინა ასიმეტრიები: ევროპის დამოკიდებულება მის გაზზე, ადგილი გაეროს უშიშროების საბჭოში და საბჭოთა ბირთვული მემკვიდრეობა. მაგრამ ახლა ევროპა გაზს სხვა ქვეყნებიდან ყიდულობს, რუსეთის ადგილი გაეროს უშიშროების საბჭოში გაუფასურდა და ბირთვულმა შანტაჟმა ძირი გამოუთხარა გაუვრცელებლობის რეჟიმს, რითაც რუსეთს არბიტრის სტატუსი წაართვა. ვინაიდან თავად წესრიგი ინგრევა, პუტინის რევიზიონიზმის სარგებელი სწრაფად ქრება.

ამავდროულად, რუსეთი განიცდის იდენტობის კრიზისს. თაობების განმავლობაში პირველად, მას არ გააჩნია გარე მოდელი საკუთარი თავის განსასაზღვრად. ისტორიულად საკუთარ თავს ევროპასთან და მთლიანად დასავლეთთან მიმართებაში განსაზღვრავდა. ისინი არსებობდნენ მხოლოდ იმისთვის, რომ რუსეთი მათ დასწეოდა, ჩამორჩენილიყო, ან წინააღმდეგობა გაეწია. ეს ძველი ღერძი გაქრა. დასავლეთი, როგორც ერთიანი კულტურული, სამხედრო და პოლიტიკური ერთეული, კრიზისშია. აღარ არსებობს „იქ“, რის საპირისპიროდაც შეიძლებოდა განესაზღვრათ „აქ“. ეს არ არის იდეოლოგიური პრობლემა, ეს სტრუქტურული პრობლემაა. ნებისმიერ განვითარებას რუსეთში უნდა ჰქონდეს მნიშვნელობის შინაგანი წყარო, მთავრობას კი ამის უზრუნველყოფა არ შეუძლია.

4. იდეოლოგიური კონტროლი უმიზნოდ

მეოთხე პუნქტი არის იდეოლოგიური კონტროლის გაძლიერება ყოველგვარი მაკომპენსირებელი შედეგების გარეშე. წინა სოციალური კონტრაქტი, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფო არ ერეოდა ადამიანების პირად ცხოვრებაში, ხოლო მოქალაქეები არ ერეოდნენ პოლიტიკაში, დაინგრა. წარსულში სისტემა ადამიანების ლოიალობას კომფორტით, სერვისებითა და მოხმარებით ყიდულობდა. ახლა კი, ერთადერთი, რისი შეთავაზებაც მას შეუძლია, არის რეპრესიები, ჩარევა და ცენზურა, რომლის ყველაზე აშკარა გამოვლინება ინტერნეტზე წვდომის ამჟამინდელი შეზღუდვებია.

პრობლემა იმდენად თავად რეპრესიები კი არ არის, რამდენადაც უმიზნო რეპრესიები. იდეოლოგია, თავისი არსით, გულისხმობს მომავლის ხედვას. ეს იდეოლოგია ითხოვს დისციპლინას ისე, რომ მომავალს არ სთავაზობს. მოქალაქეებისგან მოითხოვენ ლოიალობას, მაგრამ არ ეუბნებიან, თუ რა მომავალს ემსახურება ეს ლოიალობა. პოლიტიკური რეალობა მიმზიდველად აღარ გამოიყურება იმ ტექნოკრატების უმეტესობისთვისაც კი, რომლებიც მის აშენებაში ეხმარებოდნენ. ოპტიმიზმი შიგნიდან ამოიწურა.

ოთხივე ფაქტორი ქმნის სიტუაციას, რომელიც ჭადრაკში ცნობილია როგორც ცუგცვანგი: ყოველი სვლა აუარესებს პოზიციას.

სისტემას შეუძლია გადარჩეს მანამ, სანამ პუტინი რჩება ხელისუფლებაში. მაგრამ ყოველი ნაბიჯი, რომელსაც ის დგამს მის შესანარჩუნებლად და გასაფართოებლად, აჩქარებს მის დაცემას. მისი ინსტინქტური რეაქცია შეიძლება იყოს რეპრესიების გაძლიერება. მას შეუძლია დაიწყოს ახალი ომი. მაგრამ ეს ქმედებები მხოლოდ გააუარესებს სიტუაციას. ის ვერ შეძლებს ძალაუფლებასა და მომავალს შორის კავშირის აღდგენას. მას შეუძლია ეს განხეთქილება მხოლოდ უფრო სისხლიანი და საშიში გახადოს.

25 წელია ვწერთ იმაზე, რაც შენ გაწუხებს და რასაც მთავრობა გიმალავს, თუმცა დღეს, რეპრესიული პოლიტიკის პირობებში, როდესაც დამოუკიდებელ გამოცემებს „ქართული ოცნება“ შემოსავლის წყაროს უკეტავს, ამას მარტო ვეღარ შევძლებთ.ჩვენ არ ვეკუთვნით არცერთ პოლიტიკურ ძალას და ბიზნესჯგუფს. ჩვენ ვეკუთვნით საზოგადოებას.დღეს შენი მხარდაჭერა გვჭირდება: გახდი „ბათუმელებისა“ და „ნეტგაზეთის“ მხარდამჭერი, თუნდაც თვეში 1 ლარიდან.წესებსა და პირობებს დეტალურად შეგიძლია გაეცნო მხარდაჭერის პლატფორმაზე.