ბანკის "ფილტრი" უქმდება-აგროდაფინანსების მისაღებად "ბიზნესგეგმებს" ჯერ სამინისტროში შეაფასებენ|რატომ?
BM.GE|bm.ge
1-ელი ივლისიდან, სოფლის მეურნეობის სექტორში თამაშის წესები იცვლება. სოფლის მეურნეობის სამინისტრო "აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამის" ახალ მოდელს ნერგავს, სადაც რომლის მიხედვით, პროექტებს ბანკების ნაცვლად ჯერ სამინისტრო შეაფასებს ანუ საფინანსო ინსტიტუტის ფილტრს სახელმწიფო ბიუროკრატია ჩაანაცვლებს.
საქმე ის არის, რომ როგორც ცნობილი გახდა, „აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამაში“ მონაწილეობისთვის პოტენციურ ბენეფიციარებს/ფერმერებს სოფლის განვითარების სააგენტოში 4 ეტაპის გავლა მოუწევთ: პირველი - ფერმერული მეურნეობების რეესტრში რეგისტრაცია; მეორე - განაცხადის ელექტრონული ფორმით შევსება; მესამე - "ბიზნესგეგმის" წარდგენა; მეოთხე - შესაბამისი დოკუმენტაციის ატვირთვა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მაგალითად, თუ ამჟამად, „შეღავათიან აგროკრედიტის პროგრამის“ ფარგლებში, შეღავათიან აგროკრედიტს გასცემენ პროექტში ჩართული ბანკები და საფინანსო ორგანიზაციები და სოფლის განვითარების სააგენტო არ მონაწილეობს საკრედიტო განაცხადის დამუშავების და კრედიტის გაცემის პროცესში, 1-ელი ივლისიდან, განახლებული „აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამის“ თანახმად, სავალდებულო 4-ეტაპიან პროცესში ბანკი/საფინანსო ინსტიტუტი საერთოდ არ ჩანს.
ხომ არ უქმდება „შეღავათიანი აგროკრედიტის პროგრამა“ და რატომ გადაწყვიტა დავით სონღულაშვილის გუნდმა „ბიზნესგეგმების“ სამინისტროში გაფილტვრა? - ამ და ახალ სახელმწიფო პროგრამასთან დაკავშირებით გაჩენილი კითხვებით BMG-მ სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მიმართა.
სამინისტროში აცხადებენ, რომ „შეღავათიანი აგროკრედიტის პროგრამა“ შენარჩუნდება, როგორც ერთ-ერთი ინსტრუმენტი, თუმცა იცვლება პირობები. თუ აქამდე სახელმწიფო 11%-იან სუბსიდირებას 48 თვის განმავლობაში ახდენდა, ახალი მოდელით 8%-ს მხოლოდ 36 თვის განმავლობაში დააფინანსებს.
ასევე, დავსვით კითხვა: რატომ გადაწყდა, რომ პოტენციური ბენეფიციარების ბიზნესგეგმები, პირველ რიგში, სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, აგროთანადაფინანსების მისაღებად „ბიზნესგეგმები“, საფინანსო ინსტიტუტების ნაცვლად, სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სოფლის განვითარების სააგენტომ შეაფასოს და ან მოიწონოს, ან - არა? - დავით სონღულაშვილის უწყებიდან მოგვწერეს, რომ ბოლო 13 წლის განმავლობაში მოქმედი მოდელით, „ბიზნესგეგმის“ დაფინანსებაზე გადაწყვეტილება ეფუძნებოდა, პირველ რიგში, ბანკის ინტერესს და უზრუნველყოფას, არა - სექტორულ პრიორიტეტებს.
„ხშირად ფინანსდებოდა პროექტები, რომლებიც არ ვიცოდით, რა გავლენას ახდენდა და როგორ შესრულდა... ახალი მიდგომის ლოგიკა არის ის, რომ: ფული უნდა წავიდეს იქ, სადაც რეალური ეფექტია. შესაბამისად, პირველ ეტაპზე: ფასდება ბიზნესგეგმის ხარისხი... ანუ ბანკი აფასებს, შეძლებს თუ არა ადამიანი სესხის დაბრუნებას. სახელმწიფო აფასებს, ღირს თუ არა ამ პროექტის დაფინანსება ქვეყნისთვის. ეს არის როლების გამიჯვნა, რაც აქამდე არ არსებობდა“, - ნათქვამია BMG-ის კითხვის პასუხად მომზადებულ წერილობით განმარტებაში.
მას შემდეგ, რაც სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შევახსენეთ, "შეღავათიანი აგროკრედიტის პროექტისა და გადამმუშავებელი და შემნახველი საწარმოების თანადაფინანსების პროექტის“ შესახებ მთავრობის 2014 წლის განკარგულება, სადაც დეტალურადაა გაწერილი პრიორიტეტული მიმართულებები, რომლის საფუძველზეც ბანკები საინტერესო და ფინანსურად გამართულ ბიზნესგეგმებს აკრედიტებდნენ, დავით სონღულაშვილი უწყებიდან მოგვწერეს, რომ "პრიორიტეტები ფორმალურად იყო განსაზღვრული და ხშირად ფინანსდებოდა არა ის პროექტები, რომლებიც დარგისთვის იყო ყველაზე მნიშვნელოვანი, არამედ ის, რომლებიც ბანკისთვის იყო ნაკლებად რისკიანი“.
„აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამის“ მოდელში სიახლეა ისიც, რომ სახელმწიფო თანამონაწილეობა ერთ პროექტში იქნება 50%, მაგრამ არაუმეტეს 2 მილიონი ლარისა.
„მთავარი პრინციპია: პირველად ხარჯვა, ხოლო შემდეგ თანადაფინანსება... მაგალითად, თქვენ უნდა განახორციელოთ მთლიანად 4-მილიონიანი ინვესტიცია და ამის შემდეგ იღებთ სახელმწიფოს თანადაფინანსებას, მაქსიმუმ 2 მილიონ ლარამდე“, - განუმარტეს BMG-ის სამინისტროში, სადაც სხვა კითხვებიც დავსვით - მათ შორის ისიც, რა ხდება იმ შემთხვევაში თუ „ბიზნესგეგმა“ მოიწონა სოფლის მეურნეობის განვითარების სააგენტომ, მაგრამ ბანკმა - არა და შესაბამისად, სესხი არ დაამტკიცა და ა.შ.
ყველაფერი, რაც ვიცით, „აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამის“ ახალი მოდელის შესახებ|BMG-ის კითხვები და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს პასუხები
- ამჟამად, „შეღავათიანი აგროკრედიტის“ პროგრამის ფარგლებში, რომელიც სახელმწიფო პროგრამებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და მსხვილი კომპონენტია, აგროკრედიტს გასცემენ პროექტში ჩართული ბანკები და საფინანსო ორგანიზაციები. სოფლის განვითარების სააგენტო არ მონაწილეობს საკრედიტო განაცხადის დამუშავების და კრედიტის გაცემის პროცესში. განახლებული მოდელით, მიდგომა იცვლება და პოტენციური ბენეფიციარის განაცხადს და ბიზნესგეგმას სოფლის განვითარების სააგენტო დაამუშავებს/შეისწავლის და შესაბამის გადაწყვეტილებას მიიღებს. რატომ გადაწყდა ასე?
- ძველი მოდელი მუშაობდა ასე: ფერმერი მიდიოდა ბანკში, ბანკი აფასებდა მხოლოდ საფინანსო რისკს, თუ აკმაყოფილებდა ბანკის მოთხოვნებს, სესხი გაიცემოდა და სახელმწიფო ავტომატურად ერთვებოდა თანადაფინანსებაში. პრობლემა იყო ის, რომ: გადაწყვეტილება ეფუძნებოდა, პირველ რიგში, ბანკის ინტერესს და უზრუნველყოფას, არა - სექტორულ პრიორიტეტებს. ხშირად ფინანსდებოდა პროექტები, რომლებიც არ ვიცოდით, რა გავლენას ახდენდა და როგორ შესრულდა, სახელმწიფოს არ ჰქონდა წინასწარი გავლენა, რა პროექტებს აფინანსებდა, სტანდარტების კუთხით. ახალი მიდგომის ლოგიკა არის ის, რომ: ფული უნდა წავიდეს იქ, სადაც რეალური ეფექტია. შესაბამისად, პირველ ეტაპზე: ფასდება ბიზნესგეგმის ხარისხი (პირველადი წარმოების ნაწილში შეფასება ხდება მარტივი ჩეკლისტების სახით, ხოლო გადამმუშავებელ საწარმოთა შემთხვევაში, წარმოსადგენია ბიზნეს გეგმა, როგორც უწინ, იმ განსხვავებით, რომ მნიშვნელოვნად დაიხვეწა ბიზნეს გეგმის შეფასების მეთოდოლოგია), შესაბამისობა პრიორიტეტულ დარგებთან და პროექტის რეალური გავლენა (წარმოება, დასაქმება, ექსპორტი და ა.შ.) ანუ: ბანკი აფასებს, შეძლებს თუ არა ადამიანი სესხის დაბრუნებას. სახელმწიფო აფასებს, ღირს თუ არა ამ პროექტის დაფინანსება ქვეყნისთვის. ეს არის როლების გამიჯვნა, რაც აქამდე არ არსებობდა.
- “გადაწყვეტილება ეფუძნებოდა, პირველ რიგში, ბანკის ინტერესს და უზრუნველყოფას, არა სექტორულ პრიორიტეტებს” - რას გულისხმობთ ამ წინადადებაში, როცა სექტორული პრიორიტეტები ისედაც მთავრობის განკარგულებით იყო განსაზღვრული?
- როცა ვამბობთ, რომ ადრე გადაწყვეტილება დიდწილად ეფუძნებოდა ბანკის ინტერესს და უზრუნველყოფას, არ ვგულისხმობთ, რომ სექტორული პრიორიტეტები არ არსებობდა. პრიორიტეტები ფორმალურად იყო განსაზღვრული პროგრამით, მაგრამ პრაქტიკაში გადამწყვეტი მაინც იყო:
• აქვს თუ არა ბენეფიციარს საკმარისი უზრუნველყოფა
• როგორია მისი საკრედიტო ისტორია
• რამდენად „უსაფრთხოა“ პროექტი ბანკისთვის.
შედეგად, ხშირად ფინანსდებოდა არა ის პროექტები, რომლებიც დარგისთვის იყო ყველაზე მნიშვნელოვანი, არამედ ის, რომლებიც ბანკისთვის იყო ნაკლებად რისკიანი. პრიორიტეტები გვქონდა, მაგრამ საბოლოო სიტყვა პრაქტიკაში მაინც ბანკს ეკუთვნოდა. ახლა გვინდა, რომ ეს ბალანსი დარგის სასარგებლოდ გადავწიოთ.
- „აგროთანადაფინანსების სახელმწიფო პროგრამით“ სახელმწიფოსგან თანადაფინანსების მიღების ახალი პროცედურა/გზები გაართულებს თუ არა პროცესებს? ბიუროკრატია შეძლებს განაცხადების ოპერატიულად განხილვას?
- არა, პირიქით, უფრო სწრაფი გახდება. ადრე პროცესი იყო არასისტემური და ფრაგმენტული, არ არსებობდა ერთიანი სტანდარტი, ბევრი რამ ბანკზე იყო დამოკიდებული. ახლა, იქნება ერთი ფანჯრის პრინციპი, ყველა განაცხადი გაივლის სტანდარტიზებულ შეფასებას, მოხდება ამ ყველაფრის ციფრული მართვა (ელექტრონული განაცხადები) რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მცირდება სუბიექტური გადაწყვეტილებების რისკი, იზრდება გამჭვირვალობა. ეს არ არის ბიუროკრატიის გაზრდა, ეს არის სისტემაში მოქცევა.
- თუ ადრე პროგრამაში ჩართული რამდენიმე ბანკი და მისო იყო ჩართული, ახლა განაცხადების და ბიზნესგეგმის შეფასება მოუწევს სოფლის განვითარების სააგენტოს? თუ - კი, ახალ კადრებს დაიმატებთ? როგორ გაწვდებით ამდენ განაცხადს?
- დიახ, ახალი მოდელით პროექტების პირველადი შეფასება ხდება სახელმწიფოს მხრიდან, სოფლის განვითარების სააგენტოში. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ პროცესი იქნება მხოლოდ ადამიანურ რესურსზე დამოკიდებული ან მექანიკური შეფასება. მოდელი ეფუძნება სამ ძირითად ელემენტს:
• სტანდარტიზებული კრიტერიუმები და ქულათა სისტემა
• დარგობრივი ექსპერტიზის ჩართვა საჭიროების შემთხვევაში
• ციფრული პლატფორმა და პროცესების ავტომატიზაცია
შესაბამისად, ჩვენ ვქმნით სისტემას, რომელიც მასშტაბურ განაცხადებს გაუმკლავდება არა მხოლოდ კადრების გაზრდით, არამედ პროცესის სწორად აწყობით. ასევე რესურსის გაძლიერებაც განიხილება, მაგრამ მთავარი აქცენტი არის არა მხოლოდ ადამიანების რაოდენობაზე, არამედ პროცესის ეფექტიანობაზე და სტრუქტურაზე. ჩვენ არ ვაშენებთ სისტემას, რომელიც მხოლოდ მეტი თანამშრომლით მუშაობს, არამედ ვაშენებთ სისტემას, რომელიც მუშაობს წესებით, კრიტერიუმებით და ტექნოლოგიით.
- რა ეტაპზე/როდის ჩაერთვებიან კომერციული ბანკები და რა ხდება იმ შემთხვევაში, თუ სოფლის განვითარების სააგენტოს მიერ მოწონებულ ბიზნესგეგმას ბანკი არ მოიწონებს და შესაბამისად, კრედიტს არ გასცემს?
- პროცესი არის ორფაზიანი: ბენეფიციარი წარადგენს განაცხადს და ბიზნესგეგმას, სააგენტო აფასებს, პროექტის ეკონომიკურ მიზანშეწონილობას. შემდგომ მიიღება გადაწყვეტილება ეს პროექტი იმსახურებს სახელმწიფო მხარდაჭერას თუ - არა. ამის შემდეგ ერთვება კომერციული ბანკი. მნიშვნელოვანია ცვლილება, რასაც აუცილებლად უნდა გავუსვათ ხაზი არის ის, რომ შეღავათიანი აგროკრედიტი აღარ გაიცემა ცალკე, ფრაგმენტულად, იგი ხდება პროექტის შემადგენელი ნაწილი. ანუ, ბენეფიციარს შეუძლია აიღოს შეღავათიანი აგროკრედიტი, სახელმწიფო შევა პროცენტის თანადაფინანსებაში, მაგრამ ეს ხდება პროექტის ფარგლებში და არა დამოუკიდებლად. საბოლოო თანადაფინანსების გაანგარიშებისას, გათვალისწინებული იქნება უკვე გადახდილი საპროცენტო სუბსიდია. მარტივად რომ ვთქვათ: თუ პროექტის ზედა ზღვარი, მაგალითად, არის 2 მილიონი ლარი, ამ თანხაში შევა როგორც პირდაპირი თანადაფინანსება, ისე უკვე გადახდილი საპროცენტო სუბსიდია. თუ ბანკი არ დააფინანსებს: პროექტი არ ჩერდება ავტომატურად, ბენეფიციარს შეუძლია მიმართოს სხვა ბანკს ან შეცვალოს ფინანსური მოდელი. სახელმწიფო არ ანაცვლებს ბანკს, ისინი ავსებენ ერთმანეთს. ბანკი აფასებს ფინანსურ რისკს, ხოლო სახელმწიფო, პროექტის ეკონომიკურ და სექტორულ მნიშვნელობას.
- შეღავათიანი აგროკრედიტის პროგრამა უქმდება? თუ - არა, რა ფორმით გაგრძელდება?
- არა, არ უქმდება. შეღავათიანი აგროკრედიტით სარგებლობა ფერმერებისა და აგრობიზნესისათვის ისევ ხელმისაწვდომი იქნება, როგორც ძირითადი, ასევე საბრუნავი საშუალებებისათვის. ძირითადი საშუალებებისათვის აგროსესხი რჩება აგროთანადაფინანსების პროგრამით დაფინანსების ერთ-ერთ წყაროდ. საბრუნავი საშუალებებისათვის არსებული მოდელით გაგრძელდება სესხის პროცენტის თანადაფინანსება. იცვლება უბრალოდ მიდგომა, აღარ იქნება იზოლირებული პროგრამები, როგორც ადრე, ცალკე აგროკრედიტი, ცალკე სხვა პროგრამები. ყველაფერი ერთიანდება აგროთანადაფინანსების ერთიან სისტემაში ანუ აგროკრედიტი რჩება, როგორც ინსტრუმენტი, მაგრამ მუშაობს უკვე ერთიანი ლოგიკის ფარგლებში; შედეგად, ვიღებთ უკეთეს კოორდინაციას და უფრო ძლიერ ეფექტს.
აღსანიშნავია, რომ თუ ბენეფიციარი მოდის 4-მილიონიანი ბიზნესგეგმით და პროექტი მოწონებულია, სახელმწიფო არ გასცემს თანხას წინასწარ. მთავარი პრინციპია: პირველად ხარჯვა ხოლო შემდეგ თანადაფინანსება. ანუ: თქვენ უნდა განახორციელოთ მთლიანად 4-მილიონიანი ინვესტიცია და ამის შემდეგ იღებთ სახელმწიფოს თანადაფინანსებას, მაქსიმუმ 2 მილიონ ლარამდე. მექანიზმი ასეთია: პირველი ეტაპი - წინასწარი მონიტორინგი, სააგენტო ადგილზე ამოწმებს პროექტს, ჩექლისტებით ფიქსირდება, რას აპირებს ბენეფიციარი, შესრულების ეტაპი (მაქს. 24 თვე) ბენეფიციარი ახორციელებს პროექტს საკუთარი სახსრებით ან ბანკის სესხით (მათ შორის შეღავათიანი აგროკრედიტით) გამკაცრებულია მოთხოვნა აუდიტზე, მხოლოდ სავალდებულო მონიტორინგ გავლილი აუდიტორული კომპანიის დასკვნა იქნება მისაღები; ამის შემდგომ ხორციელდება საბოლოო მონიტორინგი, სააგენტო ადგილზე ამოწმებს შესრულებას და მხოლოდ ამის შემდგომ ხდება თანხის ჩარიცხვა. ანუ: სახელმწიფო იხდის მხოლოდ დადასტურებული შედეგის შემდეგ. თუ პროექტი განხორციელდა შეღავათიანი აგროკრედიტით, მაშინ: პროცენტის სუბსიდირება ასევე მოქმედებს, მაგრამ საბოლოოდ გადახდილი საპროცენტო თანხა გამოაკლდება თანადაფინანსებას. თუ პროექტი სრულად საკუთარი სახსრებით გააკეთეთ, მიიღებთ სრულ 2 მილიონს. სახელმწიფო არ აორმაგებს მხარდაჭერას ერთსა და იმავე ნაწილში, ყველა ინსტრუმენტი ერთად მუშაობს, მაგრამ კოორდინირებულად. ეს ნიშნავს, რომ: აგროკრედიტი რჩება, როგორც ინსტრუმენტი, მაგრამ მუშაობს უკვე ერთიანი ლოგიკის ფარგლებში. შედეგად ვიღებთ: უკეთეს კოორდინაციას, უფრო სწორად მიმართული რესურსს და უფრო ძლიერ ეკონომიკურ ეფექტს. ყველა ინსტრუმენტი ეს იქნება აგროკრედიტი თუ თანადაფინანსება, მუშაობს ერთად, ერთიან სისტემაში.
- „შეღავათიანი აგროკრედიტის“ პირობები როგორ იცვლება?
- მოქმედი მოდელი ითვალისწინებდა 11%-იან სუბსიდირებას 48 თვის განმავლობაში, ხოლო ახალი მიდგომით ეს პარამეტრი იცვლება და იქნება 8% 36 თვის განმავლობაში. უფრო გასაგებად რომ ვთქვათ, თუ ბენეფიციარს სურს მიიღოს 2 მილიონი ლარის თანადაფინანსება, აუცილებელია 4 მილიონი ლარის ინვესტიციის განხორციელება. ეს ინვესტიცია შესაძლებელია დაფინანსდეს როგორც საკუთარი სახსრებით, ისე შეღავათიანი აგროკრედიტის გამოყენებით. იმ შემთხვევაში, თუ ბენეფიციარი აიღებს 4 მილიონ ლარიან შეღავათიან აგროკრედიტს, სახელმწიფო 36 თვის განმავლობაში დაუფინანსებს სესხის 8%-იან საპროცენტო ნაწილს. პროექტის სრულად განხორციელებისა და დადასტურების შემდეგ, ბენეფიციარს ეკუთვნის 2 მილიონი ლარის თანადაფინანსება, თუმცა ამ თანხას გამოაკლდება ის საპროცენტო სუბსიდია, რომელიც უნდა მიიღოს ამ 36 თვის განმავლობაში, და საბოლოოდ ჩაერიცხება დარჩენილი თანხა.
BMG-მ სამინისტროს დამატებით კიდევ ორი კითხვით მიმართა და პასუხებს მიღებისთანავე გაგაცნობთ:
სახელმწიფო აგროთანადაფინანსების ახალ მოდელში ხედავთ თუ არა კორუფციის გარკვეულ რისკებს ანუ ხომ არ მოხდება პროექტების/ფერმერების ბიზნესგეგმების პოლიტიკური გემოვნებით გაფილტვრა და მოწონება, ვიდრე - ბიზნეს და ეკონომიკური მიზანშეწონილობით? 2. იმ შემთხვევაში, თუ სააგენტოს მიერ მოწონებული ბიზნესგეგმა ბანკმა არ დააფინანსა. ბენეფიციარმა მაინც მოიძია ფინანსური რესურსი და თავისი თანხით გააკეთა თქვენ მიერ მოწონებული 4-მილიონიანი პროექტი. სოფლის განვითარების სააგენტო თავის წილ 2 მილიონ ლარს პირდაპირ გადაურიცხავს კომპანიას/ბენეფიციარს? [გთხოვთ, განმარტოთ თუ ასეა, გაქვთ თუ არა აღნიშნულის უფლება?]
ცნობისთვის: 13 წლის განმავლობაში, კომერციულმა ბანკებმა, "შეღავათიანი აგროკრედიტის პროგრამის" ფარგლებში, სოფლის მეურნეობაში 8 მილიარდამდე ლარის სესხი გასცეს. სახელმწიფომ პროცენტის სუბსიდირებაზე 1.8 მილიარდი ლარი დახარჯა.
