Fitch-მა საქართველოს სუვერენული საკრედიტო რეიტინგი BB დონეზე უცვლელად შეინარჩუნა, პერსპექტივა – სტაბილური

Fitch Ratings-მა საქართველოს სუვერენული რეიტინგი კვლავ უცვლელად, BB დონეზე დატოვა და დაადასტურა სტაბილური პერსპექტივა.

სააგენტოს განმარტებით, საქართველოს რეიტინგს მხარს უჭერს ძლიერი ეკონომიკური ზრდა, ეკონომიკური განვითარების მაღალი დონე BB კატეგორიის სხვა ქვეყნებთან შედარებით, სანდო მაკრო-ფისკალური პოლიტიკის ჩარჩო, ზომიერი სახელმწიფო ვალის მოცულობა და ჯანსაღი საბანკო სექტორი. თუმცა, ამ დადებით ფაქტორებს აბალანსებს გაზრდილი პოლიტიკური დაძაბულობა, კვლავ შედარებით მაღალი ფინანსური დოლარიზაცია, სახელმწიფო ვალის მაღალი მგრძნობელობა უცხოური ვალუტის რისკების მიმართ და პარტნიორ ქვეყნებთან შედარებით სუსტი საგარეო ფინანსები (მათ შორის, შედარებით დაბალი საგარეო ბუფერები და მაღალი წმინდა საგარეო ვალი).

სააგენტოს ინფორმაციით, 2023-2025 წლებში დაფიქსირებული საშუალოდ 8%-ზე ოდნავ მაღალი ეკონომიკური ზრდის შემდეგ, საქართველოს ეკონომიკამ 2026 წლის პირველ კვარტალშიც შეინარჩუნა ძლიერი დინამიკა. ზრდის მთავარი მამოძრავებელი ძალა ინფორმაციული და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიები და სატრანსპორტო მომსახურება იყო.

ამის საპირისპიროდ, დასაქმების ზრდა ბევრად უფრო ნელი აღმოჩნდა, რაც ასახავს შრომის ბაზრის სტრუქტურულ სიმყიფეს (უცვლელობას). 2025 წლის მონაცემებით, უმუშევრობის დონემ ქვეყანაში 14% შეადგინა.

მოთხოვნის თვალსაზრისით, მშპ-ის ზრდა კარგად არის დაბალანსებული:

• ინვესტიციები მზარდია; • შინამეურნეობების მოხმარების ზრდა შეესაბამება რეალური განკარგვადი შემოსავლების მატებას; • წმინდა ექსპორტს ასევე დადებითი წვლილი შეაქვს ეკონომიკაში.

Fitch პროგნოზირებს, რომ მიმდინარე წელს რეალური მშპ-ის ზრდა ოდნავ შენელდება და დაახლოებით 6.5% იქნება, რაც მაინც აღემატება BB კატეგორიის ქვეყნების მედიანურ მაჩვენებელს. საშუალოვადიან პერიოდში კი ზრდის ტემპი, სავარაუდოდ, მთავრობის მიერ პროგნოზირებულ 5%-იან ნიშნულს დაუბრუნდება.

2026 წლის აპრილში, ძირითადად ენერგომატარებლებზე ფასების მატების გამო, ინფლაციამ 5.9%-ს მიაღწია. ამ შოკის საპასუხოდ, საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა მაისის დასაწყისში მონეტარული პოლიტიკის განაკვეთი 25 საბაზისო პუნქტით, 8.25%-მდე გაზარდა და მომდევნო თვეებში გამკაცრების გაგრძელების სიგნალი გასცა. სააგენტოს შეფასებით, რეალური საპროცენტო განაკვეთები, მაღალი ინფლაციის მიუხედავად, დადებითია, რაც ამცირებს ლარის გაუფასურებისა და მეორეული ინფლაციური ეფექტების რისკებს. პროგნოზის მიხედვით, ინფლაცია მომდევნო თვეებში მაღალ დონეზე შენარჩუნდება, შემდეგ კი ეტაპობრივად დაიკლებს 3%-იანი მიზნობრივი მაჩვენებლისკენ.

„Fitch-ის ხედვით, 2024 წლის სადავო საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ შიდა პოლიტიკური დაძაბულობა კვლავ მაღალია, თუმცა პროტესტის ინტენსივობა შემცირდა. საქართველო პოლიტიკურად პოლარიზებულია, საზოგადოებრივი განხეთქილება კი ბოლო წლებში განსაკუთრებით გაღრმავდა, კერძოდ, 2024 წლის მაისში 'უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის' შესახებ კანონის მიღების შემდეგ,“ - აღნიშნულია ანგარიშში.

ეს ტენდენციები აისახა მსოფლიო ბანკის პოლიტიკური სტაბილურობის ინდექსშიც, სადაც საქართველოს რეიტინგი (WBGI პროცენტული მაჩვენებელი) 6 პროცენტული პუნქტით გაუარესდა.

სააგენტო ასევე აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ფორმალურად ინარჩუნებს ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნის სტატუსს, მისი ურთიერთობები ევროკავშირთან გაუარესდა და უახლოეს პერიოდში მდგომარეობის მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას არ მოელიან. რაც შეეხება ირანის ომს, მას საქართველოს ეკონომიკასა და საბანკო სექტორზე მხოლოდ შეზღუდული პირდაპირი გავლენა აქვს, რადგან ქვეყნის ენერგოიმპორტის მთავარი წყარო აზერბაიჯანია, ელექტროენერგია კი ძირითადად ადგილობრივი ჰიდრორესურსებით იწარმოება. საქართველო ასევე იცავს რუსეთის წინააღმდეგ დასავლეთის მიერ დაწესებულ სანქციებს.

საქართველო სტაბილურად აჩვენებს ძლიერ ფისკალურ მაჩვენებლებს. 2025 წელს ბიუჯეტის დეფიციტმა მშპ-ის 1.4% შეადგინა, რაც დაბალია ფისკალური წესით დადგენილ 3%-იან ლიმიტზე. მთავრობის მთლიანი ვალი მშპ-ის 35%-ზე ნაკლები იყო, რაც მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება „BB“ რეიტინგის მქონე ქვეყნების მედიანურ მაჩვენებელს (52%).

სააგენტო პროგნოზირებს, რომ 2026-2027 წლებში ბიუჯეტის დეფიციტი კვლავ 3%-იან ნიშნულზე დაბლა შენარჩუნდება. მიუხედავად იმისა, რომ სამთავრობო ვალში უცხოური ვალუტის წილი მაღალია, რისკებს ამსუბუქებს ის გარემოება, რომ საგარეო ვალის უდიდესი ნაწილი მრავალმხრივი განვითარების ბანკებიდან არის აღებული შეღავათიანი საპროცენტო განაკვეთებითა და ხანგრძლივი დაფარვის ვადებით.

საგარეო ბალანსი და რეზერვები

2025 წელს მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტი მშპ-ის 2.6%-მდე შემცირდა (2024 წლის 5.3%-დან). თუმცა, Fitch მიიჩნევს, რომ ეს გაუმჯობესება დროებითი იყო და განპირობებული იყო ექსპორტის (მაგალითად, ავტომობილების, რომლებსაც საქართველოში წარმოების ბაზა არ გააჩნიათ, და ნავთობპროდუქტების რეექსპორტის) მკვეთრი ზრდით. მიმდინარე წელს მოსალოდნელია დეფიციტის კვლავ გაზრდა მშპ-ის 5%-მდე, რაც ენერგომატარებლების გაძვირებასა და იმპორტის მატებას უკავშირდება.

საქართველოს მთლიანი საერთაშორისო რეზერვები 2025 წლის ნოემბრის 5.8 მილიარდი დოლარიდან 2026 წლის აპრილში 6.5 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა, რასაც ხელი შეუწყო ეროვნული ბანკის მიერ ლარის გამყარების ფონზე განხორციელებულმა სავალუტო შესყიდვებმა. მიუხედავად ამისა, რეზერვების მიმდინარე ანგარიშის გადახდების კოეფიციენტი მხოლოდ 3 თვეს შეადგენს, რაც მკვეთრად ჩამორჩება ანალოგიური რეიტინგის მქონე ქვეყნების მაჩვენებელს.

საბანკო სექტორი და დოლარიზაცია

საქართველოს საბანკო სექტორი ინარჩუნებს მდგრადობას:

• კაპიტალის უკუგება (ROE): 22.8% (2026 წლის მარტის მონაცემებით); • პირველადი კაპიტალის კოეფიციენტი (Core Tier 1): 17%; • უმოქმედო სესხების წილი (NPL): 2.5%.

2026 წლის მარტში დეპოზიტების დოლარიზაციის დონე 47%-მდე შემცირდა (2025 წლის თებერვლის 54%-იანი პიკიდან). სესხების დოლარიზაციის მაჩვენებელი კი 42.5%-ია. სააგენტო მოელის დოლარიზაციის შემდგომ კლებას ეროვნული ბანკის მიერ დაწესებული მკაცრი სარეზერვო მოთხოვნებისა და მაკროპრუდენციული ზომების გამო.

რეიტინგის სამომავლო ცვლილების ფაქტორები

ფაქტორები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს რეიტინგის გაუარესება (ჩამოქვეითება):

• საგარეო ფინანსები: საერთაშორისო რეზერვების მკვეთრი შემცირება მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის გაფართოების ან კაპიტალის მნიშვნელოვანი გადინების გამო. • მაკრო/სტრუქტურული: შიდა პოლიტიკური ან გეოპოლიტიკური რისკების მნიშვნელოვანი გაუარესება, რაც უარყოფით გავლენას მოახდენს ეკონომიკურ ზრდასა თუ ფინანსურ სტაბილურობაზე.

ფაქტორები, რომლებმაც შეიძლება გამოიწვიოს რეიტინგის გაუმჯობესება (აწევა):

• საგარეო ფინანსები: საგარეო მოწყვლადობის შემცირება, მაგალითად, მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის სტაბილური შემცირება, საერთაშორისო რეზერვების შემდგომი ზრდა ან დეპოზიტების დოლარიზაციის კლება. • მაკროეკონომიკა: მდგრადი და ძლიერი ეკონომიკური მაჩვენებლები, რომლებიც არ გამოიწვევს მაკროეკონომიკურ დისბალანსს ან ფინანსური სტაბილურობის რისკებს.