ინტერნეტის თავისუფლება მსოფლიოში ზედიზედ მე-16 წელია მცირდება - Freedom House-ის რეიტინგი

BM.GE24 ოქტომბერი, 2026, 20:11|bm.ge

საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ, Freedom House-მა ინტერნეტის თავისუფლების ყოველწლიური ანგარიში - "Freedom on the Net" გამოაქვეყნა, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით ონლაინ და ციფრული მედიის თავისუფლებას იკვლევს.

ანგარიშის თანახმად, ინტერნეტის თავისუფლება მსოფლიოში ზედიზედ მე-16 წელია უარესდება. საანგარიშო პერიოდში შეფასებული 38 ქვეყნიდან მდგომარეობა 16-ში გაუარესდა, ხოლო გაუმჯობესება მხოლოდ 8 ქვეყანაში დაფიქსირდა.

ძირითადი გლობალური ტენდენციები

• გლობალური ქსელისგან იზოლაციის მცდელობა: ავტორიტარული რეჟიმები მოქალაქეების გლობალური ინტერნეტისგან მოწყვეტას აგრძელებენ. ირანის ხელისუფლებამ ქვეყნის მასშტაბით ინტერნეტის ყველაზე ხანგრძლივი გათიშვა დააწესა Freedom on the Net-ის ისტორიაში და ქსელი ისე გადააწყო, რომ საერთაშორისო პლატფორმებზე წვდომა მხოლოდ პრივილეგირებულ ჯგუფებს აქვთ. რუსეთში ვლადიმერ პუტინმა გააძლიერა კონტროლი ინტერნეტპროვაიდერებზე (ISP), რათა გათიშვების დროს მხოლოდ სახელმწიფოს მიერ ნებადართულ საიტებზე იყოს წვდომა. • ასაკობრივი კონტროლი: მას შემდეგ, რაც ავსტრალიამ მსოფლიოში პირველმა აკრძალა სოციალური ქსელები 16 წლამდე ასაკის მოზარდებისთვის, ბევრმა ქვეყანამ დააწესა ასაკის სავალდებულო ვერიფიკაცია. უფლებადამცველთა შეფასებით, ეს ზომები ქმნის პირად მონაცემთა დაცვისა და უსაფრთხოების ახალ რისკებს, რეპრესიული რეჟიმები კი მათ ფარული მეთვალყურეობისთვის იყენებენ. • ხელოვნური ინტელექტი: პოლიტიკოსებმა AI-ით შექმნილ შეურაცხმყოფელ შინაარსთან, გაყალბებასთან (deepfake) და ბავშვთა უსაფრთხოებასთან საბრძოლველად რეგულაციები შეიმუშავეს. თუმცა ზოგიერთ ქვეყანაში ხელისუფლებამ ეს ნორმები გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად გამოიყენა. • ლიდერების ცვლილება და პროგრესი: რეპრესიული რეჟიმების დამხობამ ინტერნეტის თავისუფლების მნიშვნელოვანი ზრდა მოიტანა. ბანგლადეშში შეიხ ჰასინას რეჟიმის ჩამოშორების შემდეგ, რეფორმების წყალობით, ზედიზედ მეორე წელია ყველაზე დიდი გაუმჯობესება ფიქსირდება. ასევე, გამბიაში იაჰია ჯამეს მმართველობის დასრულებიდან თითქმის ათწლეულის შემდეგ ინტერნეტგარემო სტაბილურად უმჯობესდება.

ქვეყნების კატეგორიები: თავისუფალი, ნაწილობრივ თავისუფალი და არათავისუფალი

Freedom House ქვეყნებს სამ კატეგორიად ყოფს: თავისუფალი (Free), ნაწილობრივ თავისუფალი (Partly Free) და არათავისუფალი (Not Free).

თავისუფალი ქვეყნები

ეს ის ქვეყნებია, სადაც დაცულია გამოხატვის თავისუფლება, არ ხდება ვებგვერდების გაუმართლებელი დაბლოკვა და მომხმარებლების დევნა:

• ესტონეთი • ამერიკის შეერთებული შტატები; • ავსტრალია; • გაერთიანებული სამეფო • გერმანია; • სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა; • არგენტინა.

ნაწილობრივ თავისუფალი ქვეყნები

ქვეყნები, სადაც ინტერნეტზე წვდომა არსებობს, თუმცა შეინიშნება ცენზურის, პოლიტიკური ჩარევის ან საკანონმდებლო შეზღუდვების ნიშნები:

• საქართველო - ანგარიშის თანახმად, საქართველოს სტატუსი გაუარესდა და "თავისუფალიდან" "ნაწილობრივ თავისუფალში" გადავიდა, რადგან ხელისუფლება ონლაინაქტივიზმისა და მმართველი პარტიის მიმართ კრიტიკული აზრის შეზღუდვას/დევნას აგრძელებს; • ბანგლადეში - მიუხედავად ყველაზე დიდი გაუმჯობესებისა, ჯერჯერობით ნაწილობრივ თავისუფალ ზონაში რჩება; • გამბია - რეფორმების შედეგად სტაბილური პოზიტიური დინამიკით; • იორდანია - დაფიქსირდა მკვეთრი გაუარესება რეგიონული კონფლიქტების გარშემო ონლაინდისკუსიების შეზღუდვის გამო; • ნიგერია - შეფასება გაუარესდა ზამფარას შტატში ინტერნეტის ხანგრძლივი ლოკალური გათიშვების მიზეზით; • მექსიკა, ბრაზილია, ინდოეთი, ინდონეზია, ფილიპინები და სხვა.

არათავისუფალი ქვეყნები

ქვეყნები, სადაც მოქმედებს მკაცრი ცენზურა, იზღუდება გლობალური სერვისები და ონლაინაქტივობის გამო ადამიანებს აპატიმრებენ:

• ირანი - ანგარიშში ყველაზე დიდი ვარდნა სწორედ ირანში აღირიცხა. იანვრის ანტისამთავრობო პროტესტების სასტიკი ჩახშობისა და ომის ფონზე, ქვეყანა მსოფლიოს ყველაზე უარეს ონლაინგარემოებს შეუერთდა; • ჩინეთი და მიანმარი - წლებია რჩებიან ინტერნეტის თავისუფლების მხრივ მსოფლიოს ყველაზე რეპრესიულ გარემოებად; • რუსეთი - ინტერნეტპროვაიდერების სრული სახელმწიფო კონტროლი, გლობალური სერვისების შეზღუდვა და ომის/ხელისუფლების კრიტიკის მკაცრი დასჯა; • თურქეთი, ეგვიპტე, საუდის არაბეთი, სუდანი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები და რეგიონის სხვა ავტორიტარული სახელმწიფოები.

ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ ხელოვნური ინტელექტის სწრაფი განვითარებისა და ციფრული ტრანსფორმაციის ეპოქაში, ინტერნეტის თავისუფლება უნდა დარჩეს მთავარ ორიენტირად. ღია გაცვლისა და გამოხატვის თავისუფლების შენარჩუნება ფუნდამენტური დემოკრატიული ღირებულებაა, რომელსაც დღეს ავტორიტარული რეჟიმები და ახალი ტექნოლოგიური ბარიერები სერიოზულ საფრთხეს უქმნის.